بیماری های متابولیکی در گاوهای شیری

                                        بیماریهای متابولیکی در گاوهای شیری                     

ايمان و اولين ماه بعد از زايمان دوره بحراني گاوهاي شيري مي باشد بنابراين مديريت صحيح گاوهاي خشك نقش مهمي در كنترل بيماريهاي متابوليكي در زايمان يا دوره نزديك به زايمان را بر عهده دارد، مسائل عمده بوجود آورنده اين اختلالات متابوليكي كه با يكديگر در ارتباط هستند از مسائل مديريتي تغذيه ناشي مي گردند.
                                                    

ادامه نوشته

بيماري ورم پستان و بهداشت پستان دام

بيماري ورم پستان و بهداشت پستان دام
 مقدمه
واژه ورم پستان به التهاب غده پستاني بدون توجه بعلت آن اطلاق ميشود كه بوسيله تغييرات فيزيكي شيميائي ومعمولا ميكربي شير وهمچنين تغييرات حاصل از بيماري در بافت غده پستاني مشخص ميشود مهمترين تغييراتيكه در شير ايجاد ميشود عبارت است از:تغيير رنگ وجود لخته و پيدايش تعداد زيادي لوكوسيت ( گلبول سفيد)با علا ئم تورم گرمي درد وسفت شدن غده پستاني كه بوسيله آزمايش ظاهري شير ميتوان آ نها راتشخيص داد . موارد زيادي از ورم پستانها را بسهولت نميتوان مشخص كرد بطوريكه داراي نشانيهاي درمانگاهي نيستند (ورم پستان مخفي) دراين نوع ورم پستانها به آزمايش غير مستقيم يعني شمارش گلبولهاي سفيد متوسل ميشونداپيدميولوژي :ورم پستان درتمام حيوانات پستاندار ماده بروز ميكند ولي در گاوهاي شيري داراي اهميت اقتصادي است وآنهم بعلت خساراتي است كه به صنعت توليد شير وفرآورده ها ي آن وارد مي شود . البته در اثر بيماري ورم پستان تلفات دامي نيز وجود دارد لكن زيا ن اقتصا دي آ ن مربوط به تلفا ت به تنها ئي نيست بلكه كاهش مقدار شير پستان مبتلا و اختلال در فر آوري شير عمده ترين خسارات را تشكيل ميدهد . از جمله خسارات ديگر آن انتشار ورم پستان در ساير دامها ي گله وبعضا ايجاد گلو درد استرپتوكوكي ويا سل و بروسلور در انسا ن است شيوع بيماري ورم پستان در اغلب كشورهاحدود 40 در صد است كه در بعضي از كشورها تا 25 در صد آنرا كاهش داده اند . بطور متوسط ابتلا هر كارتيه (قسمت ) از پستان به بيماري سبب كاهش 8 درصد توليد شير آن كارتيه ميگردد ويطور كلي در يك گاو مبتلا سبب كاهش 15 در صد از توليدشير ميشود. ازطرفي زيان حاصل از تغييرات تركيب شير مثل كاهش چربي كاهش كازئين ولاكتوز و افزايش سرم شير وپروتئين ها وافزايش كلرور ها نيز بايستي در نظر گرفت . عوامل ايجاد ورم پستان :ميكربها يكي از عوامل ايجاد ورم پستان هستند اما بتنهائي بعنوان عامل اوليه اورام پستان نميباشند در بعضي موارد از شير هاي بظاهر سالم هم ميكرب جدا ميشود عوامل ايجاد ورم پستان عبارتند از 1-عوامل مستعد كننده 2-عوامل عفوني عوامل مستعد كننده : الف-جراهاتيكه در سر پستانها يا پستان ايجاد ميشود ب- روش نگهداري (مديريت بهداشت جايگاه .مديريت بهداشت شير دوشي(پ-حساسيت مربوط به توارث ت-روش تغذيه :2-عوامل عفونياسترپتوكوك ها مثل استرپتوكوك آگالاكتيه استرپتوكوك اوبريس وديسگالاكتيه وفكاليس وپنومونيهاستافيلوكوك ها اورئوس كلي فرمها اشرشيا كلي اسفروفوروس نكروفوروس يا فزي فرمهاكورينه باكتريها پيو ژنس وبويس سودو مونا س هامايكو باكتريومها توبر كولوسيس (سل(ميكو پلاسما آگالاكتيه واريته بويس قارچها كانديدا كريپتو كوكوس تريكوسپرون باستثنا سل كه از طريق خون انتشار مييابد در ساير موارد عفونت پستان اغلب از طريق مجراي پستان انجام ميگيرد .عفونت در ابتدا بصورت التهاب مشخص ميشود ولي تا بروز التهاب سه مرحله وجود دارد 1-هجوم 2- عفونت 3- التهاب هجوم مر حله ايست كه ميكرب از خارج سر پستانها به مجاري شير نفوذ ميكند عفونت مرحله ايست كه ميكرب رشد ميكند و بافت پستاني را مورد تهاجم قرار ميدهد التهاب نتيجه رشد ميكرب و افزايش آ ن وتخريب بافت پستاني و نفوذ گلبولها ي سفيد يا لكوسيتها جهت دفع عفونت ميباشد مرحله هجومالف- دراين مرحله بستگي به حضور وتعداد باكتريها ي مولد بيماري در محيط شير دوشي كه معمولا بوسيله مبتلا كردن هر يك از قسمتها ي چهار گانه پستان وميزان آ لودگي پوست و سرپستانها سنجيده ميشودب- تعداد دفعا تي كه سر پستانها ي گاو بويژه نوك آ نها با اين باكتري ها آ لوده ميشوند كه وابسته به ميزان رعايت بهداشت در هنگام شير دوشي ميباشد ج- ميزان ضا يعا ت اسفنكتر سر پستانها كه ورود باكتريها را در مجاري آ نها آ سان ميكند و بستگي به ماشينها ي شير دوشي وميزان كردن نگاهداري ودرست كار كردن ماشين شير دوشي ومراقبت از سرپستانها دارد د- وضع اسفنكتر0سر پستانها بويژه در مرحله پس از شير دوشي كه عضلات اسفنكتر در استراحت ميباشند وشل بودن اسفنكترها سبب ميشود هجوم ميكربها را هم در نتيجه مكيدن و هم بواسطه تكثير ميكربي به داخل آ سا ن سا زد ذ- حضور مواد ضد ميكربي در مجرا ي سر پستانها .2- مرحله عفونت الف- نوع ميكرب كه قدرت آ نرا در تكثير در شير مشخص ميكند ب- حساسيت ميكرب عامل در برابر آ نتي بيو تيكها ي مورد استفاده كه ممكن است مربوط به مقاومت طبيعي ويا اكتسابي ميكرب در نتيجه مصرف نا مناسب آ نتي بيوتيكها حاصل شده باشد .ج- وجود مواد حفاظت كننده در شير (مواد ايمني زا ) كه ممكن است طبيعي باشند يا در نتيجه عفونت قبلي ويا مايه كوبي توليد گردند .د- وجود تعداد زيادي لوكوسيت كه در نتيجه تورم پستان قبلي ويا ضربه ها ي فيزيكي باشد.ذ- مرحله شير واري كه عفونت در مرحله خشك شدن پستان با سهولت بيشتري صورت مي گيرد زيرا در آ ن مرحله عمل فيزيكي سيلا ن وخروج شير همراه با عفونت وجود ندارد .3-مرحله التهابالف- بيماري زائي وقدرت هجوم ميكرب .ب- ميزان حساسيت بافت پستان به ميكرب كه ممكن است از مقاومت در نتيجه وجود پادتن ثابت بافت تا حساسيت شديد در اثر عفونت قبلي تغيير كند .در مرحله هجوم بهتر از مراحل ديگر ميتوان با توجه به پرستاري و بويژه بكار بردن روشهاي بهداشتي خوب از ميزا ن اشاعه تورم پستان كم كرد .نشانيها ي بيماري ورم پستانبرحسب حدت وشدت ميكرب كه به پستان هجوم كرده باشد نشانيها ي بيماري متفاوت است التهاب شديد (حاد) فوق حاد كه با مسموميت خوني (سپتي سمي ) وبا واكنش عمومي همراه است يا بصورت التهاب نامشخص (تحت حاد ) يا مخفي ويا مزمن كه بتدريج بافت پستان فيبروزي وسفت ميشود ظاهر ميشوددراين حالات بستگي به نوع ميكرب نشاني متفاوت است ورم پستان محفي (تحت حاد(در اين نوع ورم پستان وضع ظاهري شير سالم وعادي بنظر ميرسد ودر دام هيچگونه علائم بيماري بصورت ظاهري ديده نميشود لكن در تركيبات شير تغييرات زير ديده ميشود -افزايش گلبولها ي سفيد و سلولها ي بافت پستان يا سلولهاي سوماتيك Somatic cell(sc)-كاهش چربي شير -كاهش كازئين-كاهش لاكتوز-افزايش سرم شير -افزايش كلرورهادر شير -افزايش گليكوژنكاهش توليد شير در اين مرحله بعلت عدم تشخيص وتوجه نداشتن دامدار به بهداشت شير در اتاق شير دوشي و توام دوشيدن دامها ي سالم وبيما ر سبب اشاعه بيماري به ساير گاوها ميشود بطوريكه ظرف مدت كوتاهي 50 در صد گله به اين نوع ورم پستان مبتلا ميشوند .ورم پستان مزمناين حالت ورم پستان نيز از نظر دامدار تا حدودي نا مشخص است اما اگر دقت شود و آ زما يش ورم پستان استريپ كاپ انجام شود وجود لخته هائي در شير مشخص كننده بيما ريست و تغييرات تركيبا ت شير نيز مانند ورم پستان تحت حاد يا مخفي است اما پيشرفته تر در اينجا سرم شير افزايش يافته و كلرورها افزايش بيشتري دارند . اين نوع ورم پستان معمولأ به درما ن جواب نميدهد در صورت نگهداري گا و در گله سبب پيشرفت بيما ري و سرايت به سايرين ميشود و بايستي دام آلو ده حذف وبه كشتارگاه اعزام شود .ورم پستان حاد :در اين حالت پستان داراي التهاب و تورم است واطراف پستان گرم ودام هم تب دارد. در هنگام دوشش دام پاها را بر زمين مي كوبد واحساس ناراحتي ميكند شكل ظاهري شير نيز تغيير ميكند داراي مايع سبز رنگ و رگه ها ي خون ولخته ها ي فراوان است در آزمايش استريپ كاپ براحتي ميتوان پي به بيما ري برد .گاو بي اشتها وناراحت است . اين گا وها را بايستي بادستگاه شير دوشي تك واحدي و در پايا ن شير دوشي بطور جداگانه روزانه حد اقل سه مرتبه دوشيد تا عفونت در پستان سبب ضايعه پستاني نشود دام را تحت مراقبت دامپزشك قرار ميدهند .شير دوشيده شده به فاضلأب ميريزند وهر دفعه دستگاه را ضد عفوني ميكنند .ورم پستان فوق حاد :اين نوع ورم پستان نيز مانند ورم پستان حاد مشخص ودام تب دار وبيما ر پستان دارا ي التهاب است گاو بعلت درد شديد اغلب موارد اجازه شير دوشي نميدهد شير سبز رنگ وداراي رگه ها ي خون و لخته ميباشد . سريعا بايستي گاو تحت مراقبت جداگانه قرار گيرد بعضا بعلت كم توجهي ودر اثر نفوذ عفونت به خون سبب سپتي سمي ميشود و دام تلف مي گردد .تشخيص آزمايشگاهي وررم پستان :به سبب تغييرات شيميائي كه در شير ورم پستاني بوجود مي آيد و تاثيردرسيستم فرآوري و پاستوريزاسيون شير ها ي ورم پستاني و بدنبا ل آ ن گا وها ي آلو ده بايستي شنا سائي شوند .از آنجائيكه بر رسي آزمايشگا هي تعداد زيادي از نمونه ها ي شير گران تمام ميشود توجه زيادي به آزما يش هاي صحرائي بر پايه شناخت تعييرات فيزيكي وشيميائي شير ميشود البته اين آزمايشها غير مستقيم ميباشد وفقط وجود التهاب وتعييرات ظاهري شير را نشان ميدهند و يك آ زمايش هدايت كننده تلقي ميشوند . بدنبال آن بايستي آ زمايش ها ي تشخيص ميكربي و شمارش ميكربي وآ زمايش هاي حساسيت در مقابل دارو ويا وجود آ نتي بيوتيك وآ زمايش هاي تشخيص قارچ انجام شود .آزمايش استريپ كاپ :چنانكه ملأحظه شد در ورم پستانهاي حاد يكي از علأئم بيماري وجود رگه ها ي خون ولخته و دلمه همراه با سرم سبز رنگ در شير است .قبل ار آنكه دستكاه شير دوشي را بدام متصل كنيم بايد چند مرتبه جريان شير هر كارتيه را روي صفحه سياه فنجان بريزيم تا عوامل غير طبيعي شير مشخص شود .آزمايش ورم پستان بروش كاليفر نيائي : California mastitis test - C M Tاين آزمايش تشخيص گاوهاي مبتلأ به ورم پستان مخفي است . در اين نوع ورم پستان چنانكه ملأ حظه شد شير از نظر ظاهر ي سالم و طبيعي بنظر ميرسد و هيچگونه علأ ئم بيماري در گا وممكن است مشخص نباشد ا ما با ريختن مقداري شير درظرف چهار قسمتي از (هر كارتيه در يك قسمت) ورم پستان را تشخيص ميدهيم .پس از اضافه شدن شير آنرا بمدت 10 الي 20 ثانيه بطور مورب تكان ميدهند تا با معرف مخلوط شود پس از اين مدت در صورت وجود ورم پستان شير لخته و بريده ميشود . هر چه مقدار و غلظت لخته بيشتر باشد شدت ورم پستان و وجود مواد بافتي وگلبولها ي سفيد بيشتر است .Brabant Mastitis Test ( B M T ) :اساس اين آ زمايش همان آزمايش تشخيص كاليفرنيائي است ليكن بجاي محلول معرف ـ ژل محتوي معرف در هر قسمت تعبييه شده ريخته و پس از آنكه 2 سي سي از شير اوليه هر كارتيه بر روي آ ن ريخته ميشود آنرا 20 ثانيه تكان ميدهند كه تشكيل رسوب يا ايجاد لخته يا بريدگي شير نشان دهنده ورم پستان است .Mishigan Mastitis Test (M M T ) ,Negretti Field Mastitis Test (N F M T ), Viscansian Mastitis Test (V M T )نيز بر اساس همان كاليفرنيا تست است تنها روش بكا ر گيري معرف ها متفاوت است .آزمايش شمارش سلولهاي سوماتيك (Somatic Cell Count (SCC روش مناسبي براي اندازه گيري كيفيت شير ميباشد .در حالت عادي در شيرهاي سالم تعدادي سلول كه شامل گلبولها ي سفيد وسلولها ي جدا شده از بافت پستان است در شير وجود دارد و در صورتيكه تعداد آ نها ار حد متعارف( 300000) بيشتر شود نشانه غير عادي بودن شير است .اين افزايش سلولها در اثر ضربه و نفوذ باكتري وايجاد التهاب ودر نتيجه ورم پستان بوجود ميآيد و سبب كاهش كيفيت شير ميشود .سه روش متفاوت براي اندازه گيري سلولهاي سوماتيك وجود دارد :1--روش مستقيم : در اين روش 01/0 ميلي ليتر از شير رادر يك سانتي متر مربع از سطح لام مخصوص شمارش سلولي پخش ميكنند و آنرا خشك و رنگ آميزي ميكنند سلولها ي رنگ شده زا با شما رش گر دستي شما رش مي كنند.2-روش كولتر : اين روش در اثر عبور سلولها ي سوماتيك از روزنه الكتريكي (الكترود) ايجاد نوسان ولتاژ ميكند وبازائ هر نوسان يك شمارش از شمارش گري كه متصل به الكترود است ثبت ميشود در اين روش ابتدا سلولها توسط فرمالين تثبيت ميشوند .3-شمارش توسط دستگاه فو سوماتيك: مقدار معيني شير از اين دستگاه عبور ميكند كه با يك بافر ورنگ فلوئورسنت مخلوط ميشود و ‌د. ان. ا هسته سلولها ي سوماتيك را هاي لايت ميكند و يك لأم كه بر روي صفحه دواري قرار دارد دراثر نور ايجاد شده انها را ثبت ميكند و يك كنترولر تعداد سلولها را در هر ميلي ليتر مشخص ميكند .كشت ميكربي :روش آ زمايش دقيق و وقت گير است كه بايستي قبل از اتصال دستگاه شير دوشي به كارتيه ها به وسيله يك لوله آزمايش استريل درب دار از هر كارتيه مقدار 30 تا 100 سي سي شير بر داشت .قبل از نمونه گيري بايد پستان و نوك كارتيه ها را شستشو داد و با الكل 70 درجه نوك پستان را ضد عفوني كرد ه و مستقيما از هر كا رتيه بطور جدا گانه شير بر داشت .پس از نمونه گيري بايستي سريعا نونه را در كنار يخ به آزمايشگاه ارسال نمود تا شير در آنجا كشت و آنتي بيوگرام گردد .خسارات ناشي از ورم پستان1-كم شدن توليد شير 2- هزينه هاي درمان 3- دور ريختن شير حاوي باقي مانده دارو در حين درمان4- احتما ل از بين رفتن يك يا چند قسمت پستان و يا حذف دام5- هزينه هاي كا ر گري و دامپزشكي مهمترين خسارت از طريق كم شدن شير تا حدود 15-8 درصد در طول 7 ماه دوره شير واري است . اگر اين بيما ري در 20 در صد گله وجود داشته باشد خسارت وارده به دامدار 70 در صد ساير هزينه هاست .هزينه ورم پستان حاد شامل 14 در صد مرگ و مير 8 درصد شير دور ريخته شده 8 در صد درمان است.هزينه ورم پستان مخفي 70 در صد بعلت نا شناخته بودن و كا هش شير در طول دوره شير واري است .پيشگيري ورم پستان در گاو :ورم پستان ناشي از يك سلسله نارسائي ها و سوء مديريت وعوامل محيطي نامطلوب است . عدم موفقيت در ريشه كن كردن ورم پستان نشانه عدم كفايت روش هاي كنترل وپيشگيري است . كنترل وپيشگيري تنها يك عمل نيست بلكه سيستمي است پيچيده و مخلوطي از كليه اقدامات بهداشتي ومحيطي كه بايد قدم به قدم آنرا انجام داد اين اقدامات بايستي اقتصادي ودر شرايط مختلف محيطي و مديريتي قابل اجرا باشد . نظر باينكه توجيه پيشگيري بيماري ورم پستان فقط با توجه به جنبه هاي اقتصادي ميباشد ، لذا هر برنامه اي كه بدين منظور تنظيم ميشودبايد متكي برعملي بودن آن در گاوداري معيني باشد بطور كلي پيشگيري در سطح يك منطقه هدف انجام شدني نيست و برنامه هاي ملي فقط ميتواند بصورت محرك و كمك به گاوداران ويژه اي باشد كه بخواهند در برنامه شركت كنند.از بين بردن منبع عفونت و همچنين كاهش حساسيت غده پستاني وجلوگيري از سرايت بيماري در يك كارتيه به كارتيه هاي ديگر با هدف برنامه پيشگيري ورم پستان باشد. اگر از طرق بهداشتي باورم هاي مخفي مبارزه شود تجربه چنين نشان داده است كه خود بخود ورم پستان حاد نيز تحت تاثير قرار ميگيرند و درصد وقوع آن پائين مي آيد ولي عكس آن صحيح نيست و مبارزه عليه ورم هاي حاد هيچگاه نميتواند گله را از آلودگي ثانوي مصون دارد. آنچه امروز براي پيشگيري و كنترل ورم پستان بكار ميگيرند روش هاي زير است . روش اول : پيدا كردن دامهاي مبتلا از طريق يك همه گردي در گله ويا از طريق دفاتر ركورد گيري و بيماري يابي جهت مشخص كردن اورام پستان حاد در اين روش ميتوان تا حدي با بيماري مبارزه نمود اگر چه ممكن است از اين طريق به سطح آلودگي گله پي برد ولي منشاء ‌بيماري را نمي توان مشخص كرد اين روش در دامداريهاي بزرگ بخاطر هزينه زياد عملي نيست واز معايب آن پنهان ماندن ورم مخفي در گله را ميتوان نام برد. اكثر دامداران فكر ميكنند كه با اين روش ميتوان ورم پستانهاي موجود درگله را كشف كرد.روش دوم : در اين روش صرف نظر از اينكه بيماري در گله باشد و يا نباشد و ياميزان آلودگي آن درچه سطحي قرار گرفته باشد اقدام به يك سلسله عمليات بهداشتي مي كنند . اين روش كه دراكثر دامداريها صرفنظر از كوچكي وبزرگي قابل اجرا است و ديگر نياز به دانستن نوع ميكرب منبع آلودگي نيست اساسا” از 5 قدم اوليه تشكيل شده است كه بعنوان زير بنائي براي از بين بردن آلودگي موجود و آلودگي ثانوي پشنهاد ميشوند.قدم اول :‌ اطلاع دقيق از نحوه كار سيستم شير دوشي موجود و فراگرفتن راههاي صحيح و طرز كار با دستگاه .هر دستگاه شيردوشي از قسمتهيا زير تشكيل شده است:1- پمپ خلاء 2- صافي هوا براي گرفتن بخار موجود در لوله هاي شيردوشي . 3- مخزن شير مندرج 4- ضربان يا پولساتور 5- خرچنگي 6- فنجانك شيردوشي خلاء همواره در قسمت داخلي فنجانك ها وجود دارد وفقط خلاء‌موجود در اطرف لاستيكها ست كه متناوبا” با هوا عوض ميشود.قدم دوم : ضد عفوني هر روز ه دستگاه شيردوشي پس از هر شيردوشي و ضد عفوني كردن سرپستان باتركيبات يد دار پس از هر دوشش عمل ضد عفوني سرپستان ها ميتواند توسط دستگاه اتوماتيك و سريع صورت گيرد.متاسفانه بجز تعداد معدودي از دامداريها توجه خاصي باين امر نمي كنند و كارگر شيردوشي غافل از اينست كه حتي يك قطره شير باقيمانده در نوك پستان كه از طريق دست خود او ويا دستگاه شيردوشي از دام ديگري منتقل شده است مي تواند براحتي از مجراي نوك سرپستان عبور و آن را آلوده كند. ماده ضد عفوني با مقداري گلسيرين با مواد چربي بر روي پستان سدي را بوجود مي آورند كه از نفوذ باكتريها بداخل جلوگيري مي كند.قدم سوم : بمحض مشاهده ورم حاد در گله بلافاصله دام مبتلا را جدا ودر محلي جداگانه (‌ترجيحا”‌ بيمارستان )‌ در روي بستر ي خشك همراه با كلش يابستر ضد عفوني شده توسط آهك منتقل نمائيد واز طريق دامپزشك آزمايش هاي تشخيص نوع ميكروب انجام و آنرا مداوا كنيد.قدم چهارم : تزريق بعضي مواد درماني هنگام خشك كردن كاملا” ‌ضروري است چه اغلب دامها (بيش از 70 درصد ) اگر دراين دوره مداوا نشوند مبتلا به ورم پستان خواهند شد.قدم پنجم : اگر درمانهاي دامپزشك ومداوا ها پاسخ نداد احتمال وجود ورم پستان مزمن ميرود و براي جلوگيري از سرايت بيماري به ساير گاوها حتما“ دام مزبور را بايستي حذف يا سرپستان آلوده را توسط يك محلول خشك كننده شير آنرا خشك كرد در صورتيكه دام ارزش توليد مثل دارد ميتوان توسط عمل جراحي پستان را برداشت .منحصر ا"جهت توليد گوساله از آن استفاده كرد.نكات بهداشتي مهم براي جلوگيري از ابتلاء ‌ورم پستانچهار سد مهم شامل پوسته مقاوم سر پستان ، ماهيچه هاي اطراف نوك پستان ماده كراتيني و دفاع طبيعي توسط گلبولهاي سفيد بطور طبيعي و با رعايت اقدامات سبب پيشگيري ازورم پستان ميشود.مسئله مهمتري كه كارگر شيردوشي از طريق اقدامات بهداشتي بايستي انجام بدهد تا ميكرب ها از يك سر پستان به بقيه ويا ساير دامها منتقل نشوند از اهميت خاص برخورداراست قبل از شيردوشي حتما” دستهاي كارگران بايستي شسته و ضد عفوني شود دراغلب آزمايش ها انتقال آلودگي حدود 50 درصد از طريق دست هاي آلوده كارگر شيردوش قبل از شيردوشي و حدود 100 درصد از طريق همان دست ها حين شيردوشي گزارش شده است . استحمام هر روزه كارگران كمك مهمي علاوه بر رعايت بهداشت شيردوشي در سلامت خود آنهاست استفاده از چكمه و لباس كار مخصوص در شيردوشي از انتقال بيماري به داخل وانتقال بيماري به خارج شيردوشي جلوگيري ميكند.استفاده از دستكش هنگام شير دوشي وشستشو و ضد عفوني مرتب دستكش ها انتقال بيماري را 20درصد كاهش ميدهد.قبل از شيردوشي پستانها بايد دقيقا" شسته و ضد عفوني شوند .شستشوي پستان قبل از شيردوشي براي ازبين بردن فضولات و همچنين براي عمل رگ كردن صورت ميگيرد .اگر شستشو خوب صورت نگيريد بجاي ازبين بردن عفونت وميكرب ها به اشاعه و رشد آنها كمك مي كند . دريك آزمايش نشان داده شد كه استافيلوكوك ها بعداز اينكه دستمال ماساژ پستان آلوده مدت سه دقيقه در محلول ضد عفوني قرارگرفت باز هم زنده مانده بود . استرپتوكوك آگالاكتيه مدت هفت روز بعد از مصرف از روي يك دستمال كه در گوشه سالن شيردوشي افتاده بود بدست آمده . دستمال مزبور را مدت 5 ساعت در هيپو كلريت 2 درصد قرار دادند كه بعد از مدت مزبور هنوز ميكرب فعاليت خود را ازدست نداده بود.براي كم كردن اين قبيل آلودگيها كاربرد دستمالهاي يكبار مصرف يا حوله هائي كه پس از يكبار مصرف در حرارت ميكربشان كشته شود موثر است .براي جلوگيري بيشتر از اشاعه ميكرب ها گرفتن و خشك كردن آخرين قطره آب قبل از وصل دستگاه شيردوشي مهم است .يك قطره آب حاوي ميليون ها ميكر ب است كه مي تواند هر لحظه از مجراي سرپستان وارد شده ويا ازطريق دستگاه شيردوشي ديگر دامها را آلوده نمايد.ضدعفوني فنجان هاي دستگاه شيردوشيفنجان هاي دستگاه شيردوشي دائما” از دامي باز شده وبه دامي ديگر بسته مي شود اين عمل ميتواند سريعا” آلودگي را درگله اشاعه دهد . بنابراين ضد عفوني كل دستگاه در موقع تعويض از دامي به دام ديگر اگرچه تمامي شيرآنها سالم باشد در جلوگيري از رشد باكتريها موثرمي باشد براي اينكار يك ظرف پر از آب در كنار شيردوشي قرار ميگيرد و پس از هر دوشش و جدا كردن خرچنگي آنها را در ظرف آب محتوي ضد عفوني با آب پاكيزه قرار داده و آنرا شستشو ميدهند سپس ظرف آب را تخليه ومجددا” پر ميكنند .روش خودكاري هم وجود دارد كه بمحض قطع خلاء خرچنگيها از يك لوله آب جهت شستشو ي آنها استفاده شود . ضد عفوني سر پستانها :ضد عفوني سر پستان ها با يك ماده ضد عفوني يد دار امري ضروري است براي چسبيدن مواد ضدعفوني به سر پستان از كمي گليسيرين بالا نولين استفاده ميشود كه پوست را نيز مرطوب نگاه ميدارد واثر ضد عفوني كننده را نيز ازبين نخواهد برد . ارزش اين ضد عفوني تا حدي است كه گاهي ميتواند ورم پستانهاي مخفي را از بين ببرد ويا تا يك سوم از كل عفونت ها بكاهد.شتشوي سالن شيردوشي :پس از هر شيردوشي علاوه بر آنكه از طريق سيستم CIP لوله ها و دستگاههاي شيردوشي را شستشو و ضد عفوني ميكنند بايستي كف و ديواره هاي سالن شيردوشي و كليه ظروف را شستشو و ضد عفوني كرد.تغذيه دام خارج از شيردوشياز آنجائيكه پس از شير دوشي سرپستانكها و اسفنكتر وماهيچه هاي آن دراثر ترشح هورمون اكسي توسين ودوشش شير شل ومجراي پستان باز است پس از خاتمه شيردوشي نبايستي اجازه داده شود كه گاو بخوابد زيرا در اثر تماس با كف اصطبل وكود سبب نفوذ عوامل عفوني بداخل مجرا وآلوده شدن پستان ميشود . براي جلوگيري از خوابيدن گاو ها را با مواد غذائي سيلو شده با كنسانتره پروتئين دار با يونجه ويامواديكه مورد علاقه گاو باشد تغذيه ميكنند تا مدت يكساعت گاو سرپا باشد.از بين بردن كامل عوامل بيماريزا1- بستر دام را هميشه بايدخشك نگاه داشت. اگر محيط گاوداري مرطوب است استفاده از خاك اره مضر است و بايد ازكلش كه جاذب الرطوبه است استفاده شود.2- ضد عفوني بعد از شيردوشي لازم و ضرروي است 3- بعد ازدوشيدن دام ها را توسط ريختن غذا درآخور حداقل بمدت يكساعت سرپا نگاه داريد.4- بيرون بردن دام براي مدت كوتاهي از سالن وانتقال آنها به يك مرتع غير آلوده جهت هوا و آفتاب خوردن اصطبل وسالن ها در از بين بردن ميكرب موثر است 5- گوساله ها را بايد در باكس هاي انفرادي جداگانه پرورش داده وبا سطل وپستانك دستي شير داد تا از ليسيدن پستانها وتثبيت آلودگي روي بافتهاي پستان جلوگيري شود.اقدامات مهم و لازم براي دفع آلودگي :1- عوامل غير بهداشتي در اطراف دام ومحيط را ازبين ببريد.2- روش دوشيدن و ضدعفوني دستگاه ماشين شيردوشي را تصحيح كنيد.3- گاوهاي بيمار را جدا كرده و آنها را درآخر شيردوشي ودر صورت امكان با دستگاه تك واحدي بدوشيد و دستگاه را ضد عفوني كنيد 4- پس از پايان دوره شيرواري بايد با آنتي بيوتيك خشك كننده شير گاوها را خشك كرد . 5- دامها ي بيمار مزمن وغير قابل درمان را بايدحذف و به كشتارگاه اعزام كرد.6- در روش دوشش با دست براي لطمه نزدن به سرپستان بايد روش صحيح شيردوشيدن را ياد گرفت.نتايج حاصل از پيشگيري واقدامات بهداشتي :1- تعداد دام مبتلا به ورم پستان حاد كمتر ميشود.2- شيربخاطر عفونت دور ريخته نميشود.3- هزينه درمان ودارو و دامپزشك كمتر است .4- شير بهداشتي و باجايزه بيشتر تامين ميشود (‌افزايش درآمد(

نکات کاربردی در مدیریت تغذیه ای گاو های شیری

سطح درآمد یک واحد گاوداری بستگی به میزان تولید و هزینه های آن دارد که از این میان خوراک مصرفی با حدود 65-60 درصد بیشترین نسبت هزینه هارا به خود اختصاص می دهد. بنابراین هر چقدر گاوهایی با ظرفیت های تولیدی بیشتری نگهداری شده و زمینه ی بروز توانایی های آنها نیز مساعد گردیده و هزینه های غذایی کاهش یابد ٬حرفه ی گاوداری از سود آوری بیشتری برخوردار خواهد بود .

مدیران موفق واحد های تولید دامی با عجین نمودن هنر و تجربه ی گذشتگان با علوم پیشرفته ی تغذیه ای امروزی ٬آمیزه ای جالب توجهی را تحت عنوان مدیریت تغذیه ای به وجود آورده اند که با کاربرد علمی این برنامه  ها در مزارع دامپروری و با سود آورنمودن این بخش تولیدی برای سرمایه گذاران این واحد ها ٬ زمینه ی مطمئنی در رابطه با تضمین اقتصادی فعالیتشان فراهم می آورند . مدیران مذبور عمده علت موفقیتشان را علم وعلاقه به زمینه ی مورد فعالیت و تحت نظر گرفتن نکات ریزی می دانند که اگر چه ساده و عملی هستند ولی اغلب از دید افراد پنهان مانده و یا به مورد اجراگذاشته نمی شوند . در ذیل به تعدادی از آنها که می توانند در زمینه ی تغذیه کاربردی گاوهای شیری مفید و سودمند باشند ٬ اشاره می شود :

نکات عمومی در تغذیه گاوهای شیری :

1-      گاوها را بر اساس مرحله ی شیرواری یا میزان تولید٬ دسته بندی نموده و و بر اساس نیازهایشان تغذیه نمایند .

2-      در طول سال از برنامه ی تغذیه ای که اقتصادی و متعادل شده باشد و بتواند نیازهای حیوان را برآورده نماید استفاده کنید .

3-      جهت مصرف حداکثر میزان خوراک اختصاصی ٬ خوش خوراکی جیره مد نظر بوده و برای این منظور از اقلام خوراکی متنوع و با کیفیت خوب استفاده نمایید .

4-      دستگاه گوارش گاوها از قسمت های بسیار فعال بدن هستند برای کار بهتر این دستگاه از دادن مواد معین غافل نباشید .

5-      دفعات خوراکی دادن به گاوها را تنظیم نموده و مطابق برنامه عمل نمایید .

6-      گاوها علاقه خاصی به استفاده از علوفه های تازه و آب دار دارند ٬ در صورت در دسترس و ارزان بودن در تغذیه ی آن را به کار ببرید .

7-      ترکیبات مواد مغذی اقلام خوراکی متنوع و متغییر است . با آنالیز آزمایشگاهی آنها از اجزای مواد مغذی جیره ی فرموله شده اطمینان حاصل نمایید .

8-      آب تمیز ٬ سالم و گوارا به صورتی دائمی در اختیار گاوها قرار دهید .

9-      شرایط محیطی مناسبی به خصوص در فصول تابستان و زمستان برای گاوها فراهم نمایید .

10-   هر گونه تغییری در جیره ی غذایی را به تدریج به انجام برسانید .

11-   از جیره های مخلوط استفاده کنید (کنسانتره –علوفه )

12-   ضمن خشبی بودن علوفه ی مصرفی ٬ قلعه های خرد شده علوفه ریز باشد .

13-   تدابیر لازم جهت به حد اقل رسانیدن تلفات خوراک را به عمل آورید .

14-   جهت اطمینان از میزان کافی خوراک مصرفی در جیره ٬ حد اطمینان را مد نظر بگیرید .

15-   ضمن اختصاص دادن گارگران دلسوز و وظیفه شناس جهت رسیدگی به تغذیه گاوها ٬ کارگران این بخش را به دفعات عوض نکنید .

16-   تغذیه از موارد بودار را در 5/0 تا 2 ساعت قبل از شیر دوشی یا بعد از شیر دوشی به انجام رسانید

17-   علوفه را به مدت طولانی ذخیره ننموده و در موقع مصرف از عدم وجود کپک و قارچ زدگی و اجسام خارجی مطمئن شوید .

18-   برای مقابله با عوارض مصرف جسم خارجی احتمالی ٬ مگنت یا آهن ربا به حیوان بخورانید .

19-   برنامه ی مبارزه با انگل ها به خصوص انگلهای دستگاه گوارش را با جدیت پی گیری کنید .

20-    در موقع استفاده از جیره های حاوی ذرات ریز یا آردی به منظور بازده بهتر خوراک مصرفی و جلوگیری از ضایعات تنفسی ٬ از مواد خیس کننده و چسباننده نظیر چربی یا ملاس استفاده کنید .

تغذیه ی دوره ای گاوهای شیری :

تغذیه ی دوره ای یا مرحله ای عبارتست از طراحی برنامه های تغذیه ای گاوها براساس میزان تولید – مصرف غذا – تغییر وزن بدن و زایمان .

ترتیب تولید در گاوهای شیری به صورت زیر می باشد :

1-      دوره ی اوج شیر دهی

2-      دوره ی افزایش اندوخته های بدن (افزایش وزن ) . 5و4- دوره ی خشک (2 ماه پایانی آبستنی )

بر اساس پنج مرحله تولید حیوان به شرح زیر می باشد :

1-      از هنگام زایمان تا 80 روز بعد از آن

2-      80 تا 200 روز بعد از زایمان

3-      200 تا 305 روز بعد از زایمان

4-      45 تا 60 روز قبل از زایمان

5-      گروه گاوهای که دوره خشکی آنها رو به اتمام است با توجه به این مراحل ٬برنامه های تغذیه ای اختصاصی جهت تولید بیشتر و نگهداری سالم گاوهای شیری اعمال می گردد :

1-      برنامه های تغذیه ای در مرحله اول تولید :

پس از زایش ٬ تولید شیر به سرعت افزایش می یابد و در 6 تا 8 هفته به بیشترین مقدار می رسد اما مصرف غذا نسبت به نیازهای تولید ٬افزایش نمی یابد به گونه ای که بیشترین مقدار مصرف ماده ی خشک 12 تا 15 هفته پس از زایش خواهد بود از این رو بیشترین ماده گاوهای شیرده برای 8 تا 10 هفته در حالت تعادل منفی انرژی خواهند بود . گاوهای پر شیر احتمالاً تا هفته ی بیستم و یا بیشتر در تعادل منفی انرژی خواهند بود .

گاو شیر ده کمبود انرژی دریافتی برای تولید شیر را از اندوخته های بدن تامین کرده و در این دوره ٬از وزن آن کاسته می شود ٬ دوران بحرانی تغذیه ی گاوهای شیر ده از زمان زایش تا اوج شیر دهی است . هر کیلوگرم افزایش شیر در این دوره ٬ 200 کیلوگرم شیر بیشتر در کل دوره ی شیر دهی را در پی خواهد داشت .

در این دوره رعایت نکات ذیل ضروری است :

-          از تغییرات ناگهانی و سریع جیره که موجب ناراحتی های گوارشی می شود خود داری نموده و تغییرات تدریجی را دست کم دو هفته پیش از زایش آغاز نمایید .

-          از افزایش کنسانتره تا موقع برطرف شدن تنش های مربوطه به زایش خودداری نموده و سطح آن را در حدی نگهدارید که گاو شیر ده با دریافت حداقل مقدار ADF (18 تا 19 درصد ) ضمن بر خورداری از سلامتی دستگاه گوارش ٬شیر با کیفیتی نیز تولید کند . میزان مصرف کنسانتره نباید بیش از 5/2 درصد وزن بدن باشد . تعداد دفعات تغذیه ای کنسانتره باید افزایش یافته و هر بار با مقدار اندکی کنسانتره تغذیه شود .

-          دقت کافی در مورد تامین مواد مورد نیاز گاو شیر ده و نسبت صحیح آن با انرژی که میزان قابل توجهی از آن از اندوخته های چربی بدن تامین می شود ٬اعمال نمایید در این مرحله از مواد ازته ی غیر پروتیینی با تجزیه ی کم در شکمبه استفاده کنید .

-          با استفاده از علوفه های مرغوب و باکیفیت خوب و عوامل اشتها آور ٬مصرف ماده ی خشک را افزایش دهید .

-          سعی کنید علوفه های مورد تغذیه به قطعات ریز خرد نشوند و در صورت الزام از چنین علوفه هایی برای حفظ تعادل PH   شکمبه و کاهش اسیدوز و دیگر ناراحتی های گوارشی بافرهای شیمیایی نظیر بی کربنات سدیم استفاده کنید .

-          عوامل استرس زا نظیر واکسیناسیون ٬سم چینی ٬حمام ضد کنه و..... را به بعد از سپری شدن اوج شیر دهی موکول کنید .

-          استفاده از مکمل نیاسین که ممکن است از دوره ی خشک آغاز شده باید برای گاوهای پر شیر ادامه یابد در این حالت مصرف غذا احتمالاً بیشتر و احتمال بروز کنیوز کمتر خواهد بود .

-          با تغذیه ازمکمل های پر انرژی نظیر چربی و ملاس ٬مصرف انرژی را بالا ببرید .

2-      مدیریت تغذیه ای در مرحله دوم شیر دهی :

در این دوره گاو مرحله حساس پیک (peak) با حداکثر تولید را سپری کرده و واکنش های حیوان به حالت عادی برگشته و می تواند در صورت برخورداری از جیره ی متوازن ٬توانایی های تولیدی خویش را بروز دهد . در این مرحله مدیریت گاوداری٬ گاوهای مورد نظر را از لحاظ وضعیت بدنی بررسی نموده و در صورت برخورد با موارد غیر عادی نظیر رشد بی رویه گاوها و یا لاغری بیش از حد آنها درصدد اصلاح جیره بر آیید .

3-      مدیریت تغذیه ای در مرحله آخر شیر دهی :

مدیریت تغذیه ای گاوهای شیرده در این مرحله آسان تر از مراحل دیگر است زیرا در این مرحله ٬ مصرف مواد غذایی بیشتر از نیازهای تولید شیر بوده ٬تولید شیر رو به کاهش است .

نکاتی که مد نظر مدیریت گاوداری باید باشد عبارتند از:

-          کاهش وزن ایجاد شده در آغاز دوره ی شیر دهی باید به گونه ای جبران شود که گاودر آغاز دوره ی خشک ٬ از وزن مناسبی برخوردار باشد .

-          حداکثر کوشش در رابطه با تداوم شیر دهی در حد امکان به عمل آید .

-          تلیسه های جوان ٬نیازهای ویژه ای برای رشد دارند . بنابر این برای ایجاد رشد در تلیسه 2 ساله ٬20 درصد و برای تلیسه های 3 ساله ٬10 درصد از مواد غذایی بیشتر از تعداد مورد نیاز برای نگهداری منظور شود .

-          با توجه به تقاضای کم مواد مغذی ٬ می توان نسبت علوفه به کنسانتره را افزایش داده و با استفاده  از ترکیبات ازت دار غیر پروتئینی هزینه های غذایی را کاهش داد .

-          جهت خشک کردن گاوها در پایان این مرحله میتوان غذا و آب مصرفی را محدود نمود .

4-      مدیریت تغذیه ای گاوهای خشک :

به منظور آماده سازی گاو برای شیر دهی بعدی٬ باید یک دوره ی خشک در نظر گرفته شود . با در نظر گرفتن یک دوره ی خشک 60 روزه ٬تولید شیردهی بعد برای بیشتر ماده گاوها ٬بهینه خواهد بود . .اگر دوره ی خشک کمتر از 40 روز باشد ٬ بافت پستان زمان کافی برای بازسازی نداشته و در نتیجه ٬تولید شیر در شیر دهی ٬ایده آل نخواهد بود . اگر دوره ی خشک ٬ بیش از 70 روز باشد ٬ گاوبیش از اندازه چاق می شود ٬ د رحالی که تولید شیر در شیر دهی بعد ٬ بیشتر نبوده و دشواری چاقی نیز در پی خواهد آمد . گفته می شود که بازدهی مصرف انرژی برای بافت سازی ٬به هنگام شیر دهی بیشتر از دوره ی خشک است ٬ از این رو باید کوشش کرد که کاهش وزن گاو در هفته های پایانی شیر دهی جبران گردد . بدین ترتیب افزایش وزن ماده گاو در دوره خشک ٬بیشتر مربوط به رشد جنین خواهد بود .

مواردی که در این مرحله در زمینه تغذیه ی گاوها در نظر می باشند عبارتند از :

-          مصرف کلسیم باید به کمتر از 100 گرم در روز محدود شود و هم زمان فسفر کافی در اختیار گاو ها قرار گیرد ( 35 تا 40 گرم فسفر در روز برای نژادهای بزرگ) ٬کلسیم بیشتر ٬ به ویژه اگر جیره از نظر فسفر کمبود داشته باشد ٬ احتمال بروز تب شیر را افزایش خواهد داد .

-          اگر علوفه کمبود سلنیوم دارد ٬ باید روزانه 3 تا 5 میلی گرم سلنیوم به علوفه اضافه کرد . اگر مصرف ویتامین E در خوراک زیاد نباشد ٬موجب جفت ماندگی می شود .

-          از تغذیه ی زیاد مواد معدنی باید خودداری کرد (به ویژه مخلوط بافر های نمک های سدیم ) و مصرف نمک طعام را باید به حداکثر 28 گرم در روز محدود نمود .

مصرف زیاد نمک ٬موجب نگهداری آب در بدن و ایجاد خیز یا ادم در برخی گاوها به ویژه تلیسه های شکم اول می شود .

عوامل موثر بر طول عمر مفيد گاو شيري

عوامل موثر بر طول عمر مفيد گاو شيري

 

الف- مرحله ي تولد تا از شيرگيري

مديريتگوساله ها در سه ماه اول بسيار مهم است زيرا در اين مدت حيوان دوره ي تولد، ارتباتبا محيط مصرف آغوز وشير خوارگي را تجربه مي کند. از طرف ديگر وضعيت فيزيولوژيکيحيوان در اين دوره ازجنبه هاي حائز اهميت مي باشد که شامل توانائي جذب مولکولهايدرشت ايمنوگلوبين در روده ، توانائي هضم بالاي چربي و ساکاريد ها بدون عارضه يمتابوليسمي، مستعد بودن حيوان به عفونت هاي روده اي و اسهال و تغييرات معني دار درشکل ، حجم و ترکيب مواد مغذي و عادت يافتن سيستم بدن با آن مي باشد.

زايمان گاو و مراقبت از گوساله

:

در صورت رعايت اصول انتخاب اسپرم و تغذيه مناسب، زايمان طبيعي

خواهد بود. نکته ي اساسي و حياتي درمورد گوساله در 15 دقيقه ي اول بعد از تولد استکه رفلکس تنفسي بايد فعال گردد و گوساله بايد خشک شود؛ در صورت زايمان طبيعي و عدمشيوع يون گاو بايد خود اين گاو با ليس زدن گوساله انجام دهد. گوساله 72-24 ساعتزمان لازم دارد تا به حد آستانه ي تنظيم دمائي بدن برسد (3). تا 6 ساعت اول بعد اززايمان جذب ايمنوگلوبين حداکثر است ودر اين مدت تا5 درصد وزن بدن و در روز اول تا 10- 8 درصد وزن بدن بايد آغوز بخورد(به دليل اهميت آغوز توصيه شده که در صورتامتناع گوساله با لوله ي مري آن را به صورت اجباريخورانده شود) مدت خشکي مادر ،کيفيت تغذيه ي آن از لحاظ سلنيوم ويتامين هاي A ، Eو K ، سن مادر وميزان ايمن زائيدرآن زمان مصرف آغوز توسط گوساله در کيفيت عملکرد آغوز موثر است، ميزان ايمنوگلوبيندر شير مادر از 22 تا 50 ميلي گرم در مياي ليتر متغير است(3). مصرف آغوز علاوه برايجاد ايمني غير فعال(ميزان100 گرم) براي گوساله به دليل غني بودن از ويتامين ها ،انرژي ، پروتئين ، عوامل محرک رشد نا شناخته و هورمون ها ، باعث بالا رفتن بنيه يعمومي گوساله مي شود و به عنوان پايه و زير بناي دام درکل زندگي محسوب مي شود. درمورد گوساله هاي متولد شده از سخت زائي را بايد توجه ويژه کرد چون از يک طرف به علتضعف مادر توانائي ليسيدن ساقط مي شود واز طرف ديگر به دليل تاخير زايمان تنفسگوساله از مايعات رحمي رفلکس تنفس فعال نمي شود وبايد با سر و ته کردن گوساله وخارجکردن مايعات آن را فعال کرد. قطع بند ناف از اعمال حياتي است که محل قطع و نحوهضدعفوني آن براي سلامت گوساله مهم است. خوراندن بيش از حد آغوز باعث ناراحتي گوارشوبالطبع آن باعث بروز اسهال وبه هم خوردن توازن گوساله مي شود.
جايگاه تميزبراي گوساله از موارد تاثير گذار در سلامت آن است و احتمال ايجاد عفونت را کاهش ميدهد. تغذيه ي آغوز 2-1 روز اول طول مي کشد بعد از آن تغذيه ي شير شروع مي شود . باتوجه به اينکه قيمت شير کامل بالاست براي بالا بردن سود مي توان تمام يا بخشي از آنرا با جانشين شونده ي مناسب جانشين کرد که به قيمت شير ، قيمت جانشين شونده ،ارزشغذائي آن ، ميزان آغوز و شيرهاي دور ريختني ( شيرهاي و آلوده و غيرقابل استفادهتوسط انسان) بستگي دارد. در مورد گوساله هاي ماده توصيه مي شود که در 3 هفته ي اولاز شير کامل تغذيه کنند که واين به به علت اين است که مادران و مولدين آينده گلهخواهند بود . شير اورام پستاني نيز تنها بايد به گوساله هاي نر داد . در صورتي کهامکان جداسازي گوساله هاي ماده از همديگر و عدم مکيدن پستانهاي هم و جود داشته باشدمصرف شير اورام پستان مانعي ندارد. در صورت تغذيه ي جانشين شونده بايد به احتياجاتمواد معدني، ويتامين ها و ... توجه شود. جيره هاي استارتر را مي توان از هفته ي دومبه بعد در اختيار گوساله گذاشت. در مورد مصرف علوفه هم اختلاف نظر وجود دارد. ازجنبه ي افزايش حجم پيش معده و تحريک نشخوار و هضم صحيح (زمان ماندگاري ) و قيمتخوراک مفيد است از طرف ديگر با توجه به غير فعال بودن شکمبه در ابتدا و عدم هضمفيبر و ايجاد مشکلات، زير8 هفته توصيه نمي شود مگر مقدار کمي برگ يو نجه با کيفيتکه در استارتر گنجانده مي شود(3).
گوساله ها براي استفاده از علوفه و موادمتراکم نياز به فلور مناسب شکمبه وپرزهاي گسترده جهت جذب دارند . غلات با ايجاداسيد ها ي چرب فرار بوتيرات و پروپيو نات باعث گسترش پرز ها و بالا رفتن قابليت جذباسيد هاي چرب فعال مي شوند. ايجاد بوتيرات و پروپيونات در اثر تخمير مناسب ناشي ازفلور ميکروبي مناسب ايجاد مي شود واين مجموعه هضم و جذب را افزايش داده ودر نهايترشد گوساله را افزايش مي دهد.
مصرف آب ودر اختيار گذاشتن آب در کنار شير ياجايگزين شير باعث افزايش ماده ي خشک مصرفي مي شود. البته ممکن است که گوساله که بهطور آزادانه آب در اختيار دارد بيش از مورد نياز آب مصرف کند ودر فرآيند لخته شدنشير مشکل ايجاد کرده و موجبات اسهال را فراهم کند.
با توجه به قيمت بالاي موادمغذي مصرفي گوساله ها سعي بر اين است که گوساله در حد نياز رشد مناسب تغذيه شود ومصرف بيش از حد آن باعث چاقي مي شود و قابل قبول نخواهد بود.زيرا از يک طرف هزينه يتمام شده ي پرورش بالا مي رود واز طرف ديگر با توجه به پروسه ي از شيرگيري امکان ازخوراک افتادن واز بين رفتن اين هزينه ها بيشتر خواهد بود مضاف بر آن با توجه بههزينه ي رشد پائين در بعد از شيرگيري به صرفه تر است که حتي المکان به آن دورهموکول شود.
از شيرگيري گوساله ها و تبديل خوراک مايع به جامد و تغييرکيفيت مادهي خوراکي مي تواند گوساله ها را با مشکل مواجه کند که بايد با سياست هائي نظير حذفتدريجي شير و تامين احتياجات به طور کامل از مواد خو راکي مي توان اين استرس را بهحداقل رسانيد گفته مي شود که گوساله زمانيکه 1 درصد وزن بدن ، ماده ي خشک مصرف کندمي تواند از شير گرفته شود که مو ثر از حجم پيش معده، کيفيت پرزهاي آن و فلورميکروبي آن است.


عوامل موثر بر مرگ و ميرگوساله ها:

..............

اسهال
چيزي حدود 5-7 درصد گو ساله ها تا پاياندوره ي پرورش تلف مي شوند(3) که متاثر از عوامل تغذيه اي ، محيط و پاتوژنيک است کهرقم قابل توجه و تعيين کننده دراقتصاد گاوداريمي باشد . علاوه بر مرگ و مير ، هزينههاي درمان و باز گرداندن دام به حالت اول نيز هزينه ي قابل توجه را به خود معطوف ميکند.عنوان شده اسهال در سال 1991 ،250 ميليون دلار براي صنعت گاو شيري امريکا هزينهبه دنبال داشته است.
بخش عمده اي از مرگ و مير در گوساله ها به علت اسهال رخ ميدهد که اين اسهال مي تواند با منشا تغذيه اي و پاتوژنيک باشد. معمو لا عوامل تغذيهبه مقدار کمتر باعث کاهش قوام مدفوع نسبت به عوامل پاتوژنيک مي شود و قابليت برگشتبه حالت اول در آنها راحتتر است. گوساله هاي تازه متولد شده در اثر عواملي مانند ؛محيط غير بهداشتي ، مصرف ناکافي آغوز ،مصرف آغوز يا شير نا مطلوب يا مصرف بيش از حدمستعد ابتلا به اسهال شونده ميزان شيوع پاتوژنهاي ايجاد کننده ي اسهال نيز تاثيرقابل توجهي دارد. از گونه هاي عمومي مي توان به باکتري اشريشيا کلاي (که در هفته ياول منجر به اسهال کشنده مي شود ) باکتري سالمونلا( از هفته ي اول تا هفته ي چهارمعمل ميکند ) و ويروس هاي رتاويروس و کورناويروس (که به ترتيب از هفته ي اول و دو،سه روز اول اتفاق مي افتند و منجر به اسهال آبکي وکشنده مي شوند)اشاره کرد. قبل ازشروع اسهال آگاهيهايي نظير آرام شير خوردن و بازي کردن با شير وعدم تمايل به نوشيدن،خوردن ودراز کشيدن به پهلوي راست و کاهش مدفوع از آن جمله مي باشند. بعد از بروزاسهال به علت کاهش آب بدن و دفع الکتروليت هاي ضروري وعدم هضم وجذب کافي موادخوراکي گوساله به شدت احساس ضعف مي کند در مواردي هم عامل عفوني وارد خون شده وايجاد سپتيسمي مي کند که مجموع عوامل فوق سبب مرگ دام مي شود ممکن است که دام جانسالم به در برد ولي به تجربه ثابت شده که گاوي که از گوسالگي سابقه اسهال داشتهنسبت به گاوهاي ديگر در ادامه زندگي آسيب پذيرتر بوده است .

...................

اقداماتي کهدر زمان اسهال بايد انجام داد :
1- جدا کردن گوساله آلوده از ديگر گوساله ها
2- جايگزين کردن مايعات با الکتروليت ها جهت بالا بردن قوام مدفوع وتامين نيازدام
3-مصرف شير والکتروليت به صورت يک در ميان
4-با کمک دام پزشک عامل راشنا سايي کنيم و از بين ببريم

...................

پنوموني

 

از موارد ديگر ايجاد کننده مرگ و مير در گوساله ها پنوموني استکه همان آلودگي ريه ها است .
گوساله ها با بيني باز نفس مي کشند وسرفه مي کننددر ادامه تب دار مي شوند واز خوردن غذا امتناع مي کنند در صورت عدم رسيدگي در مدت 4-3روز تلف مي شوند پنومني با انتقال اجرام بيماري زا از ساير گوساله ها يا گاو هايديگر منتقل مي شود گوساله هاي که يک بار مبتلا شده اند دچار حساسيت بيشتر اند ونسبت به اجرام ديگر هم آلوده مي شوند . قرار دادن در باکس هاي مجزا ،تهويه و رطوبتمناسب مصرف آنتي بيوتيک زير نظر دام پزشک ودر نهايت تشخيص عامل وفائق آمدن بر آن ازاعمال مفيد در مديريت پنوموني مي باشد .

....................

روشهايمديريتي که در کل باعث سلامت گوساله مي شوند:
1- واکسينه کردن گاو عليه اشرشياکلاي و ويرو س ها جهت ايجاد وتقويت ايمنيت آغوز
2- اطمينان از سلامت وبهداشتزايمان و تدابير ويژه در زمان آلودگي به بدن
3- تغذيه از آغوز با کيفيت تا دوروز
4- غذاي تازه تميز وبا کيفيت
5-جايگاه خشک ومناسب براي استراحت و بهرهمندي از هواي تازه

ب-عوامل موثربرطول

عمرمفيدتليسه ها (از6 ماه به بعد)
سالانه35-25درصدگله هاي شيريحذف مي شوندوبراي حفظ گله دوشا بايدجانشين هاي آنها ازبين تليسه هاي موجود درسالقبل انتخاب شوند پس بايددرنظرداشت که هرگونه فعاليت وشدت وضعف مديريتي دراين زمانبه طورغيرمستقيم برعملکردتوليدي اثرمعني داري خواهدگذاشت عنوان شدهکه20-15درصدهزينه هاي توليدشيرمربوط به تليسه هاي جايگزين است وبايدتلاش شودتاحتيالامکان تليسه هاي باوضعيت بدني مناسب،زايش درسن قابل قبول وسلامت دام وتوليدگوسالهوشيرمناسب درزايش اول وهمينطوردرزايش هاي بعدي ايجادکرد وهرگونه آثارمثبت ومنفيدرزمان توليد ميتواند ناشي ازدوران تليسگي باشد.در استراتژي پرورش تليسههابايدامادگي براي تلقيح درسن15-13ماهگي شودکه دام بايدبه60درصدوزن بلوغ جسميخودرسيده باشد.ارتفاع ازجدوگاه130cmوداراي امتيازبدني 3باشد.دررابطه باامتيازبدنيبايدسعي شودکه گوساله هاازابتداچاق نشوندودرحداحتياج،انرزي وپروتئين مصرف کند.چاقيباعث افزايش حجم چربي بدن واگرهمراه عدم تامين پروتئين مطلوب باشدسبب کوتاهي قد عدمرشداستخوان لگن وتوسعه اندام هاي توليدمثلي مي شودکه سن اولين تلقيح راافزايش ميدهد(باوجوداينکه وزن بدن به حدمطلوب رسيده ولي اين وزن ناشي ازذخائرچربي است.)ازطرفديگرچربي بانفوذدرغددپستان ممانعت فضايي براي توسعه مجاري شيري درآن وکاهش توليدپساززايش مي شود.درصورت آبستني،زايمان بامشکل مواجه مي شودواحتمال ناهنجاري پساززايمان نيزبالامي رود.ازطرف ديگرباتوجه به هزينه بالاي خوراک مصرف وعدم نيازدامبه اين مقدارخوراک بارهزينه مضاعف به بدنه پرورش وارد مي شودکه قابل قبولنيست.تغذيه ناکافي نيزباعث عدم رشد و سلامت کافي وکاهش طول عمر مفيددام ميشود.بايدبااستفاده ازجداول استاندارد احتياجات دام رابه بهترين نحوبراوردکرد.ازميان مراحل مختلف تغذيه مرحله تلقيح تازايش يکي ازبخش هاي مهم تغذيهتليسه هاست که بايددرهنگام زايمان باامتيازبدني3.75-3.5داشته باشيم.ازطرفديگراحتياجات آبستن دراواخرآن بايدمنظورشودهمچنين تغذيه مناسب قبل اززايش جهت عادتدهي به مصرف ميزان مناسب کنسانتره بعدازايش وهمينطورتامين کلسيم وسايرعناصروويتامينهاي ضروري براي توليدآغوزوشيروسلامت دام لازم است.

 

عوامل موثر برسلامت تليسهها
تليسه ها به دليل عدم توليد شير کمتر با نوسانات متابوليسميمواجه اند وبا يک مديريت مناسب مي توانند به راحتي اين دوره را طي کنند ؛ اين موضوعگا ها باعث بي توجهي پرورش دهندگان وبا سوء مديريت هايي که روي آنها انجام مي دهندباعث ايجاد مشکلات در آنها مي شوند که نتايج آن در زمان تليسه گي وتوليدمواجه پرورشدهندگان خواهد شد از مهمترين موارد بحث جايگاه است که به دليل مسائل رفتاري وجلوگيري از آسيب ديده گي ها وارائه ي مديريت خوب تغذيه توصيه مي شودکه اين دام هادر گروه هاي با حداقل اختلاف سني ممکن دسته بندي شوند
تميزي و خشکي بستر تلسيهها ، وجود گل ولاي در بستر و چسبيدن آن به بدن گوساله باعث کاهش سرعت رشد و تعويقزمان اولين زايش مي شود و دام را به بيماري انگلي مبتلا مي کند و از طرف ديگر باعثتخريب فيزيکي و پاتوژنيک اندام هاي حرکتي وسمها مي شوند
مشکلات ورم پستان نيزاز مسائلي است که از دوران تليسه گي شروع مي شود و در دام هاي بالغ خود را نشان ميدهد که بخش مربوط توضيح داده خواهد شد. از مسائل مهم تاثير گذار در دورهانجامواکسيناسيون است که طبق پروتوکل هاي منطقه اي وعلمي اجرا مي شود داده خواهد شد.

ج-عوامل موثر بر طول عمر مفيد گاوهايشيري در مرحله ي توليد
با پيشرفت صنعت گاوشيري وافزايش پتانسيلتوليدي گاوها حساسيت آن ها هم بالاترمي رود و از جمله ي آن حساسيت ها نسبت به بعضيمتابوليت هاي سمي است که با توجه به حجم بالاي توليد و افزايش متابوليسم بدن ايجادمي شوند. در صورتي که قصوري در بخشي از شرايط استاندارد رخ دهد حيوان از تعادل خارجمي شود و باز گرداندن آن به شرايط استاندارد مشکل خواهد بود از سوي ديگر تغييراتيکه در مراحل مختلف توليد در سيستم فيزيولوژي حيوان رخ مي دهد مي تواند زمينه سازخروج از تعادل متابوليتي باشند . با توجه به کاهش توليد شير در اواخر آبستني ازاحتياجات دام در اين دوره کاسته مي شود و حجم خوراک ونوع مواد خوراکي تغيير مي کندو اوج آن در دوره ي خشکي رخ مي دهد در اين حال سيستم گوارشي و اندام هاي وابسته باسطح و کيفيت خوراک آدابته مي شوند .
زايمان باعث تغييرات معني دار درسطحمتابوليت خون و همين طور اشتهاي دام نيز کاهش مي يابد و از مقدار مصرفي خوراک کاستهمي شود بخصوص اگر دام بيش از حد چاق شده باشد. درادامه حيوان آدابته به خوراک کموتوليد رو به افزايش مواجه است که نياز غذاي ي بالايي را مي طلبد ميزان توليد تا 60روزه گي به اوج خود مي رسد در صورتي که مقدار خوراک 80-70 روز طول مي کشد تا به اوجخود برسد که اين تفاوت باعث مي شود که حيوان با بالانس منفي انرژي مواجه شود. مجموعاين عوامل باعث مي شود که اکثر بيماري هاي متا بوليک از زايمان تا يک ماه بعد از آنرخ دهند.
.............
تغييرات دما و کيفيتبستر و سيستم شير دوشش در تشديد اين حساسيت ها سهم بالايي دارند نوع جيره نويسي وتامين احتياجات حيوان به صورت قابل جذب تامين توازن احتياجات در خوردن فيبر کافي وگرفتن قدرت انتخاب از گاو ازمواردي که در کنترل اين ناراحتي ها مفيد خواهد بود
نکته ي حائز اهميت وابستگي اين ناهنجارها به يکد يگر است که ممکن است در گاو درواحد زمان به تعداد زيادي از آنها مبتلا شوند که معمو لا ابتلا به يکي ا زآنهازمينه ي مبتلا شدن به سايرين را ايجاد مي کند .
نکته ي ديگر اين است که تغييراتمتابوليتي در بدن به صورت پيوسته است و به يک مرحله که رسيد، براي پرورش دهنده قابلرويت مي شود وممکن است درصد بالايي از گله در اندازه گيري متا بو ليت خون غير نرمالنشان دهند که بدون نشان دادن عوارض باليني در ميزان توليد صفات توليد مثلي و لنگشدام ايجاد تغييرات نامطلوب کنند و طول عمر توليدي مفيد حيوان را کاهش دهند .

...............

بيماري هاي متابوليکي مهم:

............

1-- تب شير
در زمان زايمان به علت مصرف زيادكلسيم كه در آغوز و رحم رخ مي دهد و كاهش اشتهاي دام و حركات لوله ي گوارش و نيزتاخير ‍پاسخ به تحريك 1و 25 دي هيدروكسي ويتامينD ( تحريك پارا تيروييد و تحريك 25دي هيدروكسي ويتامينD طبيعي است ) و عدم موبيليزه شدن مقدار كافي كلسيم از روده واستخوان مقدار كلسيم خون را به مقدار( mg/dl) 8 کاهش مي يابد ( مقدار طبيعي mg/dl8-10 است) در صورتي که يکي از موارد فوق شديدتر باشد مقدار کلسيم خون به حديميرسد که مبتلا شدن به تب شير را ايجاد مي کند(7).
که از ايستادن با لرزش درمرحله ي اول (درمقدار mg/dl6.5) و نشستن روي جناق همراه با افسردگي در مر حله ي دوم (در مقدار mg/dl 5.5 ) و دراز کشيدن به پهلو و بي توجهي به پيرامون (درمقدار mg/dl 4.5) در مرحله ي سوم رخ خواهد داد ودر نهايت دام به علت فلجي عضلات تنفسي تلف خواهدشد . معمولا 75 درصد موارد در 24 ساعت اول و 5درصد در 24 ساعت دوم زايمان رخ مي دهددامي که قبلا مبتلا شده ودام هاي پير حساس ترند.

.................

2- کتو زيس
عارضه ي ديگر هنگامي رخ مي دهد کهمقدار مواد مغذي جذبي به ويژه انرژي در حوالي زايمان کاهش يابد . و نتيجه ي آن کاهشگلوکز خون و افزايش موبيليزه شدن ذخاير بدني به ويژه چربي ها ست. بخشي از ليپيدهايي که موبيليزه شده اند تبديل به اجسام کتوني مي شوند و اينبه علت نبود مقدارکافي اگزالواستات و تجمع استيل کوآانزيمA رخ مي دهد. اگزالو استات به علت کمبودگلوکز دارد مسيرگلوکونئوژنز مي شود نتيجه ي اين فعل و انفعالات بالا رفتن اجسامکتوني خون است و حضور اين اجسام در خون کاهش اشتها را تشديد مي کند ودام به سرعتلاغر مي شود و مقدار شير توليدي کاهش مي يابد و اجسام کتوني در شير و ادرار مشاهدهمي شوند. شيوع اين ناهنجاري از 10 روز تا 6 هفته بعد از زايمان است و اوج آن درهفته ي سوم ميباشد تعداد زيادي از گاو هاي شيري به نوع تحت باليني يا مقدماتي کتوزمبتلايند بيماري هايي مثل : جفت ماندگي ، جابه جايي شير دان ،در گيري با جسم خارجيمي توانند زمينه ساز کتوز شوند
.............
3- سندروم کبدچرب:
در بالانس منفي انرژي اسيد چرب آزاد شده از بافت آديپوزبه سمت کبد حرکت مي کند ودر کبد در اين حالت به علت کمبود اگزالواستات بخشي ار آنتبديل به اجسام کتوني مي شود و بخشي از آن در کبد تجمع مي يابد وبه تري گليسريدتبديل مي شود و به دليل کمبود توانايي نشخوار کنندگان در تجزيه يا انتقال تريگليسريد ها اين مواد در کبد تجمع مي يابند که حدود 60-30 درصد وزن کبد را اشغال ميکنند( در حالت طبيعي مقدار 5 درصد است .) ومنجر به مختل شدن فعاليت هاي حياتي کبدمي شود .
...............
4- جفت ماندگي :
جفت معمولا در ساعت اول و ياساعات اول بعد از زايمان خارج مي شود در صورتي که از12 ساعت گذشت وخارج نشدعارضه يجفت ماندگي رخ داده است .
دو علت ميتواند در بروز اين علت مسبب باشد ؛ اولاينکه جفت در 5 روز قبل از گوساله زايي طبيعي آخرين مرحله ي بلوغ خود را طي مي کندکه اين مرحله منجر به سست شدن تماس بين جفت ورحم مي شود . در صورتي که گوساله زودتراز اين 5 روز به دنيا بيايد فراواني جفت ماندگي بالا مي رود . دوم نبود يا تضعيفانقباضات رحمي يعني مواردي مثل تب شير که با زمان بيرون راندن جفت تداخل مي يابدبيا سخت زايي و .... که سبب آلودگي رحم مي شود وتب بالا جفت ماندگي را افزايش ميدهد از طرف ديگر کمبود ويتامين A يا بتا کاروتن ، سلنيوم ، يد وسطح نادرست کلسيم وفسفر نيز باعث اين ناهنجاري ها ميشوند.

............

5- جا به جايي شير دان
محل شير دان (معده ي اصلي )گاو در کف در طرف راست شکم است در دو ماه اخر آبستني به علت رشد زياد محوطه ي رحميفضاي شکمبه و ساير اجزاي دستگاه گوارش محدود مي شود و بعد از زايمان اگر شکمبه دربازگشت به محل اصلي خود دچار تاخير شود شيردان در فضاي خالي زير شکمبه به طرف چپحرکت مي کند .و عوامل مثل تب شير ، کبد چرب ، ورم پستان به عنوان مستعد کننده ي اينعارضه به شمار مي روند ناکافي بودن مقدار دريافتي خوراک از گاوهاي زايمان کرده وياکمبود علوفه ي حجيم ويا عواملي که سبب کم تحرکي ماهيچه ها تجمع گاز در شکمبه مي شودمانند غلات باعث اين عارضه مي شوند . 90- 80 درصد مواد جابه جايي شيردان به سمت چپاست . پي آمد جابه جايي شيردان تجمع گاز در آن ودر نهايت نفخ که حيوان را خواهد کشتاين عارضه در 6 هفته ي اول بعد از زايمان با فراواني 3 درصد رخ مي دهد.

............

6- اسيدوز
يکي از ناهنجاري هاي شايع در صنعت گاوشيري است که به علت مصرف زياد کنسانتره و عدم تناسب ميزان فيبر به نشاسته ويا تاخيردر مصرف فيبر ويا کوچک بودن اندازه ي آن رخ مي دهد در متابوليسم شکمبه به علت تبخيرسريع نشاسته حجم زياد پيرووات توليد مي شود ودر صورتي که باکتري هايي که تجزيه صحيحرا انجام مي دهند به اندازهي کافي نباشند مصرف آن توسط لاکتو باسيل منجر به توليداسيد لاکتيک مي شود که باعث کاهش PH شکمبه و تعقير فلور آن مي شود واين تغييرات PH بر خون منتقل مي شود ودر فعاليت هاي مغز اختلالاتي ايجاد کرده و سبب مرگ حيوان ميشود

مجموع راههاي مديريتي جهت

به حداقل رساندن ناهنجاري هاي متابوليک و اثرات آن: 
کاهش ميزانکلسيم جيره براي بالا بردن ظرفيت جذبي (عملکرد و پاسخ به هور مون) از روده واستخوان در حد 50 گرم در روز با توجه به اينکه يونجه کلسيم بالايي دارد بايد مصرفآن را بررسي کرد يا مصرف نمک آنيونيک براي اسيدي کردن روده وبراي بالا بردن ظرفيتموبيليزه کردن کلسيم در زماني که کلسيم جيره در حد 50 گرم در روز است.
- کنترلامتياز بدن گاو در دوره ي خشکي و جلو گيري از چاق شدن بيش از حد (بالاتر از3/75 )،مصرف 4-3 کيلو کنسانتره در دوره ي انتقال ، مصرف خوراک با کيفيت جهث بالا بردنمقدار دريافتي و مصرف نياسين gr/kg 6 به مدت 10-2 روز قبل از زايمان.
- بهحداقل رساندن بالانس منفي انرژي بويژه در اوايل زايمان با بالا بردن مقدار دريافتي( تغييرات امتياز بدني در دوره ي خشکي در دامنه ي ودر دوره ي بالانس منفي حداکثر تا 1- بايد باشد)
- تغييرات تدريجي جيره ي خشکي به جيره ي توليد و تامين حجم کافيعلوفه براي تحريک شکمبه و پر بودن آن در زمان زايمان ، و مصرف کنسانتره جهت آدابتهکردن فلور و پرز هاي شکمبه .
- ابعاد علوفه از 2.5 سانتي متر نبايد کمتر باشد ،مصرف خوراک به صورت TMP باشد تا گاو قدرت انتخاب نداشته باشد ، گرسنگي دادن به گاوبه دليل تاخير در شيردوشي باعث ايجاد ولع و مشکلات هضم خواهد شد.
...............
لنگش :
به دليل اهميتي که لنگش در گاوداري کشور دارد ما به طورجداگانه و مفصل تر به آن مي پردازيم زماني که دام در اثر عارضه دچار مشکل راه رفتنمي شود تمام فعاليت هاي حياتي آن تحت الشعاع قرار مي گيرد؛ کمتر به سمت آخور وآبشخور مي رود رفتن به سمت شير دوش براي او درد آور است ايستادن براي او مشکل است ونمايش فعلي براي او به حداقل مي رسد . و اين عوامل باعث کاهش امتياز بدني و وزن وتوليد شير مي شود و باروري نيز کاهش مي يابد و با توجه به فراواني آن مي تواندتاثير معني داري بر اقتصاد گاوداري داشته باشد . در يک مطالعه در انگلستان55 درصدگاوها لنگ بودند و در امريکا ساليانه هر کله 100 راس 1750 تا 3750 دلار براي لنگشمي پردازند(8) .
لنگش مجموعه از ادم ، خونريزي و مرگ سلولي در بافت پوششي استکه مجموعه از اين عوامل باعث زخم کف پا مي شود. اين زخم معمولاً در پاشنه است وليمي تواند در نوک سم هم باشد. بافت شاخي سم از بخش هاي زيرين خود محافظت مي کند وبرداشته شدن آن باعث عميق شدن عفونت مي شود .
ممکن است لنگيدن دام به علت مشکلدر بخش هاي بالاتر اندام حرکتي باشد که ضرب خوردگي وشکستگي هاي که در پاهاي جلويي وعقبي رخ مي دهد؛ باعث لنگيدن دام مي شود، که خود اين ضرب خوردگي ها يا به علت کمبودعناصر معدني موجود در استخوان است و يا به علت نامناسب بودن بستر و ريل هاي انتقالو جايگاه شير دوش نامناسب باشد .

...................

مشکلاتسم را به سه دسته مي توان تقسيم کرد :
1- آلودگي به عواملعفوني مثل فوزي باکتريم نکروفرم
2- ساييده شدن بيش از حد يا بزرگ شدن بيش از حدسم و سمچيني نامناسب
3- بيماري هاي متابوليک که اسيدوز متابوليک باعث توليداسيد لاکتيک مي شوند و باکتريهاي توليد کننده آن جانشين باکتريهاي گرم منفي مي شوندو باکتريهاي گرم منفي مرده توليد آندوتريکسين مي کنند و بدن گاو هم در پاسخهيستامين ترشح مي کند که در بافت حساس بشره سم باعث تخريب مي شود . اين ثخريب باآماسي که در بافت مويرگها رخ مي دهد باعث دردناک شدن سم مي شود و در نتيجه اسيبمويرگها از سنتز کرايتن جلوگيري مي شود.
لنگش درسه تيپ حاد ( باليني ) که همراهخونريزي و مشکلات تنفسي و قلبي است و تحت باليني با بروز3-1 ماه بعد از ايجاد نوعحاد در کف سم است و مزمن که با بزرگ شدن و رشد زياد سم و ظاهر شدن بر آمدگي افقي درديواره سم و پهن شدن آن همراه است .

................

مديريت عوامل مختلف موثربر لنگش
در موردعوامل تغذيه اي تمامي عواملي که سبب اسبدوز مي شود مي تواند لنگش را هم به دنبالداشته باشد و در کنار آن تغذيه مقدار کافي روي و مس و متيونين و بيوتين به دليلنقشي که در ساختار کراتين دارند حائز اهميت است .
در رابطه با عوامل محيطي غيرتغذيه اي براي بحث نوع مصالح کف و مدت زمان ايستادن گاو به حالت سرپا تعيين کنندهمي باشد . به عنوان مثال دفعات شير دوشي و گروه هاي براي گاو باعث بالا رفتن زمانانتظار به صورت سرپا در اتاق انتظار را زياد مي کند مي تواند باعث لنگش شود مصالحکف و نوع بستر نيز در تمايل گاو براي خوابيدن موثر است .
با توجه به اينکهعوامل فرسايش دهنده کم است بايستي سالانه دو بار سم گاوها را بازديد و در صورت نيازمورد سم چيني قرار داد بايستي دقت شود که سم به صورت متواتوازن و متعادل چيده شود وساختار طبيعي يک سم معمولي را حفظ کند در صورتي که يک سم بيش از حد بزرگ شده باشدبا چيدن چند بار متوالي آن مي توانيم آن را يکي در ميان به حالت اول بازگردانيم درصورتي که دام به علت بزرگ شدن سم لنگ شده با برداشتن بافت مرده و يا در حال مردن وبخش هاي بر آمده پنجه سم را ترميم کرد. در آينده بافت شاخي سالم در انجا جانشين ميشود بايستي توجه داشت که سم چيني نامناسب باعث بد شکل شدن و انحراف سم و استخوانانگشت مي شود و گاو تا آخر عمر ناقص خواهد شد .

..................

ورم پستان :
از موارد تعيين کننده در حذف گاوها ورمپستان است در يک مطالعه در سال 1998در DHI عنوان شده که 15 درصد موارد حذف مربوط بهورم پستان بوده در زايش سوم اين مقدار به 5/18 درصد مي رسد10 . ورم پستان به علتالودگي غدد پستاني به عوامل عفوني مثل استافيلوکوکوس اورئوس ، استرپتو کوکآگالاکتيس و گونه هايي از مايکو پلاسما وکلي فر ها رخ ميدهد؛ عوامل عفوني عموما" ازمحيط به طور مستقيم به پستان منتقل مي شوند کهکلي فرم ها و استرپتو کوک ها اينگونهعمل مي کنند . ولي مواردي هم از خون به غدد پستاني مي روند مانند استاف اورئوس . شاخص ارزيابي ورم پستان ، تعداد سلولهاي بدني است در حالت شديد اين تعداد 000/460با توليد که (17299پوند) و6/14 درصد گاو مبتلا خواهيم داشت و در حالت پايين 175000و با توليد بيشتر (21021 پوند) و تنها 3 درصد که مبتلا خواهند بود .
از نظراقتصادي ورم پستان باعث کاهش 1000 پوند شير در زايش دوم به بعد و 500 پوند در زايشاول ايجاد خسارت مي کند .
در استراتژي مقابله با ورم پستان بايد از زمانگوسالگي شروع شود و در زمان تليسگي وتوليد ادامهيابد و با رعايت اصول بهداشتي ومدريت کنترل و درمان و حذف به موقع اجرا شود .
کنترل در زمان گوسالگي و نليسگيدر گوساله هاي ماده : مصرف شير اورام پستان به علت احتمال آلوده شدن غدد پستاني ازطريقهمديگر ويا خود دام توصيه نمي شود . عفونت استافي از دوران تليسگي دام را مبتلامي کند که 80 درصد عفونت ها را تشکيل مي دهدو به طور معمول عفونت هاي مزمن ايجاد ميکند که شنا سايي آن مشکل است. ايجاد عفونت در تليسه ها باعث کاهش توليد بيشتر ،کاهش ارزش تليسه ها ، و ايجاد هزينه هاي درمان قبل از شروع توليد مي شود . مصرفآنتي بيوتيک در اين زمان بسيار موثرتر از زمان شير دهي است وهزينه کمتر است و باعثدفع آلودگي بيشتر در پستان مي شود.

...................... 

ورم پستان و در دوره خشکي
دوره خشکي از لحاظ تعقيرات بافتي پستان به سه مرحله تقسيم ميشود:

.......................

مرحله اول مرحله تحليل رفتن فعال استکه در اينمرحله گاو از شير دهي به خشکي انتقال مي يابد که 20-21 روز ابتدايي دوره خشکي استکه غلظت ترکيبات مثل بتالاکتوآلبومين ، کازيين و لاکتو آلبومين به آرامي و لاکتوزبه سرعت کاهش مي يابد،وغلظت ايمنو گلوبين و لاکتو فرين افزايش مي يابد. لاکتوفرينبا باند شدن با آهن، آن را از دست رس باکتري ها دور مي کند و با توجه به اينکهدرکلي فرم ها جذب سيترات همراه باند شدن با آاهن رخ مي دهد پس نسبت سيترات به آهنبراي ادامه زندگي آنها مهم خواهد بود از طرف ديگر غدد پستان با فاگوسيت کردن ومحدودکردن فساد اکسيداتيو باعث مي شوند که عوارض سلول هاي در حال تجزيه اند(زمان تحليلرفتن و التهاب )حداقل شود.
گاو در اين دوره براي ابتلا و وگيري ورم پستان بسيارمستعد است ؛ از دلايل اين امر، تجمع و عدم خروج شير وعدم ضدعفوني شدن سرپستان ها وتراوش شير از سر پستان ها مي باشد مصرفانتي بيوتيک در اين زمان بيشترين تاثير رادارد زيرا از يک طرف عوامل مستعد کننده آلودگي زياد است و از طرف ديگر به دليل عدمخروج مايعات (شير) تاثير انتي بيوتيک مي تواند بيشتر شود و در نهايت غدد پستان ازعفونت هاي قبلي و جديد خصوصاً کلي فرم پاک مي شود.

................ 

مرحله دوم ،مرحله تحليل رفتن

تدريجي استو مدت آن به طول دوره خشکي بستگي دارد اگر تحليل رفتنفعال 4-3 هفته طول کشدو طول دوره خشکي 60-45 روز طول کشداين مرحلهکوتاه مشودو درصورتي که خشکي 40 روز شود ديگر اين مرحله را نخواهيم داشت و براي ايجاد شرايط مساعدمانياز به 65-60روز خشکي داريم.
در اين دوره ايجاد عفونتهاي شديد کاهش مي يابدو اين دوره بالاترين مقاومت به آلودگي مهيا مي شود و در صورتي که آلودگي هم باشدمحو خواهد شد که به دليل کاهش حجم مايعات غدد و تراوشات آن مي باشد و نيز کاهش موادمغذي که باعث رشد باکتريها مي شود .

.......................................

مرحله سوم، دوره توسعه و توليد کلسترولاستکه دوره انتقال از عدم شير دهيبه شير دهي است زمان شروع آن مشخص نيست ولي احتمالاً سه تا چهار هفته قبل از زايشمي باشد ترشحات مواد مختلف از دو هفته قبل شروع مي شود و احتمال آلودگي دوباره بالامي رود و در اين زمان مقدار لاکتوفرين و ساير ممانعت کننده ها نيز کاهش مي يابد وپستان نسبت به عفونت کننده حساس مي شود .
تغذيه دوره خشکي کمبود بعضي ويتامينها و مواد معدني باعث تاثير به ميزان ورم پستان مي شود موادي که عدم تغذيه باعثافزايش عفونت ناشي از ورم پستان مي شود و يا باعث افزايش تعداد سلولهاي بدني در شيرمي شود سلنيوم و ويتامين E باعث محافظت بافت ها از تخريب اکسيداتيو و تقويت عملفاگوسيتوز مي شود .
اثرکاهش مقدار مواد مغذي ديگر نيز به اثبات رسيده، مثلبتاکاراتن – ويتامين A ،روي ، مس ، کبالت و ...

..............

تاثير حشرات در ورم پستان
مطالعاتي در سال 1880اثر حشرات ( مکس ها ) را درانتقال عوامل ايجاد کننده ورم پستان خصوصاً استاف رانشان دادند اين حشرات با نشستن روي پستان آلوده و خوردن محتويات آن به صورت مکانيکيعوامل را به پستان سالم گارهاي ديگر منتقل مي کند و حتي نشان دادند که در صورتي همکه روي سر پستان هاي تليسه ها بنشينند مي توانند آنها را مبتلا کنند . تحقيقاتدانشگاه لويزيا نشان داد که در صورتي که خراش و يا زخم در سر پستانها باشد جذبمگسها با به دنبال دارد که 70 درصد الودگي ها مي باشند و با کنترل مگس ها ورم پستاناز 3/55 درصد به 6/5 درصد و استريتو کوک از 7/20 درصد به 7/3 مي رسد...

...................

تدوين :سيد محمود نصراللهي

سمينار کارشناسي دانشگاه تهران

منبع :

http://www.farmiran.ir

نکات مهمی درموردشتر

امتیاز شتر بر دیگر جانوران
به طور کلی شتر نقش عمده ای در بازرگانی و حمل کالا ی گرانبها در راههای بیابانی بی آب و آبادانی داشته که در همان مسیر ها در حال حاضر شهرهای فراوانی ساخته شده است. شتر در مقایسه با دیگر جانوران ، مانند اسب کاملا استثنایی است. چون نیاز بسیار کمی به آب در مسافتهای طولانی و شرایط سخت بیابان دارد. در ضمن شکل بدن این جانور ، بسیار مناسب برای آب و هوای گرمسیری است. بدن جانور در قسمت بالای کمر باریک است و بنابراین در گرمترین ساعات روز که آفتاب کاملا عمودی می تابد سطح کمی از بدن آن در تماس با پرتو مستقیم خورشید قرار می گیرد.
قدرت شتر
شتر در کاروان بین 170 تا 270 کیلوگرم بار را با سرعتی معادل 4 – 5 کیلومتر در ساعت حمل می کند. در کاروان معمولی شتر پنج روز حرکت می کند، و پس از آن آب و غذا دریافت می کند. هر شتر می تواند هفت روز بدون آب و غذا کار کند، در حالی که اگر کار نکند نصف این مدت را می تواند تحمل کند
اهمیت شتر
سازگاری جانور با محیط زیستش به نحوی است که حفظ تعادل مایع در بدن در هماهنگی کامل با عمل دیگر یاخته ها در شرایط سخت خشکی می باشد، آنچه نبود آن در دیگر جانوران باعث مرگشان در همان شرایط می گردد. کوهان برجسته شتر نیز یکی دیگر از بخش های مهم بدن اوست که در با شرایط محیطی هماهنگی کامل دارد. قبلا تصور می شد که کوهان محل اندوختن آب است، در حالی که می دانیم اینجا محلی برای اندوختن حدود پنجاه کیلوگرم چربی با دو عمل کرد متفاوت می باشد.
یکی به عنوان عایق گرما در پرتو سوزان خورشید و دیگری اندوخته ای از انرژی و آب است. زمانی که چربی می سوزد، هیدروژن آزاد می گردد که با اکسیژن موجود در هوا ترکیب شده و تولید آب می نماید، چیزی حدود 21 لیتر آب از 20 کیلوگرم چربی. این فرایند باعث ایجاد گرمای فراوانی می گردد، که واکنش طبیعی آن تعریف می باشد، ولی نتیجه نهایی آن در بدن شتر ایجاد آب برای رفع تشنگی ، مخصوصا در سفر می باشد که این امر بخصوص در شتر به عنوان حیوانی باربر بسیار حائز اهمیت است. 

گرانترین مورد استفاده شتر
نوع بهتر استفاده یا بهتر بگوییم استفاده نادرست از شتر در حمل مواد مخدر و سایر کالاهای با ارزش مانند سنگهای گرانبها و طلا می باشد. این مواد را در کیسه های پلاستیکی قرار داده و به حیوان زبان بسته می دهند تا بخورد، در صورت عدم وجود آشکارساز با اشعه ایکس در گمرک مربوطه که قادر به تشخیص باشد، این مواد را بعد ار عبور از مرز یه صورت دفع طبیعی و یا با کشتن حیوان ، به دست می آورند.

باتوجه به سیاست های کلان دولت درامر خودکفائی گوشت و افزایش استقبال تدریجی مردم از مصرف گوشت شتر و همچنین ضرورت حفظ ذخایر ژنتیکی، جا دارد که دولت با خدمات رسانی بیشتر به شترداران از قبیل : تأمین آب شرب بهداشتی گله های شتر، تأمین علوفه مورد نیاز در مواقع خشکسالی ، وام بانکی مورد نیاز شتر داران و واگذاری مراتع به شترداران و ایجاد ایستگاه حفاظت ژنتیکی شتر دوکوهانه و تکثیر و پرورش آن در زیستگاه ها وسایر اقدامات مشابه ،این دام را از خطر انقراض نجات دهد .

شترآمیخته

3:شترآمیخته
شتری است که ازآمیختن شترهای دوکوهانه ویک کوهانه به وجود میاد.که
درایران چنان چه شترنرباشدبوغوروچنان چه ماده باشدهاچامایاگویند.
واگربلندایه آن ها به2/23مترووزن بدن آن ها به 900تا950 کیلو گرم برسدازآن ها برای بارکشی وشخم زنی استفاده می کنند.
کار با آن ها آسان است چون آن ها شکیباترهستند وهمچنین این شتران زودتر از شتران یک کوهانه و دو کوهانه بالغ میشوند.
شمار شتران آمیخته نزدیک 200 نفرگزارش شده است.
شتر آمیخته دامی است پرتوان که به وسیله پالان مورد استفاده قرارمیگیرد.
شترآمیخته خوش اندام بوده وسری کوچک گردنی کشیده ودم کوتاه<کرک های دراز وفرخورده روی پیشانی وپشت وزیرچانه دارد.
وشترانه چاق وسنگین هستند که با کار زیاد و توان فرسا سازگاری زیاد دارند.

نژاددوکوهانه شتر

شتردوکوهانه:
طبقه بندی علمی:فرمانرو: جانوران/شاخه: طنابداران/رده: پستانداران/راسته: جفت سمان/خانواده: شُتُرسانان /سرده: شترها
 C. Bactrianusگونه:

انواع آن:
1:شتردوکوهانه پابلند
2:شتردوکوتاه پاکوتاه
 تاریخچه :
دانشمندان معتقدند که برخلاف شتر یک کوهانه که درجنوب عربستان اهلی شده است.شتر دوکوهانه توسط عشایر کوچ نشین آسیای مرکزی ، شمال چین اهلی شده اند و این کوچ نشینان شتر دوکوهانه را به منظور حمل و نقل و کارهای سخت اهلی کرده اند بعدها بر اثر پیشرفت تمدن به وجود آمدند روستاها و دهکده ها و استقرار عشایر کوچ رو، از شتر دوکوهانه برای شخم زنی و لشکرکشی و استفاده از پشم و گوشت و پوست نیز استفاده شده است

خصوصیات نژادهای شتر دوکوهانه:

شترهای دوکوهانه دارای استخوان های بزرگ و قوی، پاهای نسبتاً کوتاه، کوهان گرد، لب های بزرگ، پوشش پشمی ضخیم، کف پاهای بزرگ و مسطح می باشند. میانگین محصول پشم وکرک آن ها سالیانه پنج کیلوگرم و در حیوانات نر بالغ، بیش از هشت کیلوگرم و در نرهای اخته شده به ده کیلوگرم می رسد. رنگ شترهای دوکوهانه، اغلب قهوه ای تیره بوده و وزن زنده آن ها به ۷۵۰ تا ۸۵۰ کیلوگرم می رسد که درنتیجه وزن لاشه آنها ۳۷۵ تا ۴۲۵ کیلوگرم می باشد. دوره شیردهی آن ها ۱۶۰ روز بوده و در یک دوره شیردهی ۷۰۰ تا ۸۰۰ لیتر شیر تولید می کنند که از این مقدار ۳۰۰ لیتر برای مصرف انسان و بقیه به خوراک دیلاق ها می رسد. شیر آن ها از لحاظ ویتامین خیلی غنی بوده و می توان از آن به راحتی فرآورده های لبنی تهیه نمود که این امر در شترهای یک کوهانه نیاز به افزودن بعضی مواد از جمله کلرید کلسیم دارد. دوره آبستنی آن ها ۱۳ ماه طول می کشد. به ازای هر ۱۶ تا ۲۵ نفر شتر ماده دوکوهانه، یک نفر شتر نر دوکوهانه بسته به توان شتر نر و تغذیه آن جهت جفتگیری نیاز می باشد. میانگین بلوغ آن ها در چهارسالگی بوده و جفتگیری آنها فصلی می باشند.Konrashov
اندازه های متوسط بدن شتر دوکوهانه را در چین رابدین شرح گزارش نموده است: ارتفاع شتر تا بین دوکوهان در شتر ماده ۱۸۰ سانتی متر و در شتر نر ۱۸۵ سانتی متر و طول بدن در شتر ماده ۱۶۳ سانتی متر و در شتر نر ۱۶۸ سانتی متر می باشد.
بلندی شترهای دوکوهانه مغولستان بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ سانتی متر و وزن متوسط زنده آنها ۴۶۰ کیلوگرم است. قطر کوهان ها بین ۳۵ تا ۴۰ سانتی متر است که درشترهای فربه دوکوهان مجموعاً بیش از ۱۰۰ کیلوگرم چربی دارند. شترهای مغولستان سری کوچک، سینه ای پهن و پاهایی تقریباً مستقیم دارند.
شترهای دوکوهانه در ایران
بعضی از عشایر ایران شترهای دوکوهانه نر را با شترهای ماده یک کوهانه تلاقی می دهند که شترهای دورگ حاصله در نسل اول یک کوهانه بوده و کوهان آن کشیده تر از کوهان شترهای یک کوهانه می باشد و در مجموع خوش اندام و دارای سرکوچک، گردن کلفت و کشیده، دم کوتاه، پشم بلند و مجعد روی پیشانی، پس سر و زیر چانه بوده و یکی از خصوصیات مشخص آنها در نسل اول این است که همیشه سنگین تر از پدر و مادر خود بوده و وزن آنها به نهصد تا نهصد و پنجاه کیلوگرم می رسد و دارای ظرفیت انجام کارهای سخت تری نسبت به شتر دوکوهانه می باشد 

تاریخچه حضور شتر دوکوهانه درایران روشن نیست ، هرچند که درکتاب اوستا کتاب مقدس زرتشتیان که بین سالهای 530 تا 570 پیش از میلاد نوشته شده است اشاره ای فراوان به شتر شده است اما مشخص نیست که منظور از شتر کدام گونه آن است . برخی معتقدند که منظور از شتر در اوستا شتر دوکوهانه بوده است و شتر یک کوهانه سال ها بعد و همزمان با فتوحات ایرانیان در بین النهرین، فلسطین و مصر به ایران وارد شده است . این فرضیه مبتنی بر نقش هایی است که بر روی دیوارهای تخت جمشید ، که در فاصله زمانی بین قرن 6 یا 7 پیش از میلاد ساخته شده می باشد

تعداد شترهای دوکوهانه در ایران کمتر از یکصد نفر برآورد گردیده است که در مناطق شمال غربی و شرق کشور ( استان اردبیل و گلستان) زیست می کنند که به علت عدم حمایت در تأمین آب و نهاده های دامی ( علوفه و ... ) و اعتبارات بانکی شترداران در حال انقراض جدی می باشند.

نژاد یک کوهانه شتر

نژاد شتر:
شتر یک کوهانه
شتردوکوهانه
شترآمیخته
شتریک کوهانه:
بیشترین جمعیت شتران کشوررا شتران یک کوهانه دارند.که در14استان کشورپراکنده اند                        
انواع آن:
1:شتران ترکمن
2:شتران بلوچی
3:شتران بندری
4:شتران کلکویی
1_شتر ترکمن:
شتر یک کوهانه با جثه ای قوی است که جزو شتران شیری می باشد بیشتر در منطقه ترکمن صحرا ، گرگان و گنبد و شمال استان خراسان پراکنده اند و جمعیت آن در حدود 3300 نفر می باشد . شتر ترکمنی ز لحاظ سواری نیز مورد استفاده قرار می گیرد حد متوسط بار برای شترهای متوسط الجثه 140 کیلوگرم است که می تواند آن را روزانه تا مسافت 35- 45 کیلومترحمل کند.ترکمن ها شتر را به اسامی متفاوتی می خوانند :بارگار ، ارونا ، لوک، مایا، کایونف بلخی ، نرجا و غیره . رنگ شتر تر کمن معمولا ً از قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره است.
2- شتران بلوچی:
این شتران جزو نژاد گوشتی شیری هستند و در سطح استان سیستان و بلوچستان مخصوصاً اطراف زاهدان ، خاش ، ایرانشهر و چابهار پراکنده اند ، این شتران کم پشم هستند و حهت بارکشی و سواری نیز از آنها استفاده می شود و بسیاری از کالاهای قاچاق توسط این حیوان بین مرزنشینان دو کشور ایران و پاکستان رد و بدل می گردد. 

3_ شتر بندری
این شتر جزو شتران سواری و بارکش است ، که نامهای رواحیه ، جماز ، و پرنده نیز نامیده می شود این شتران کم پشم ، لاغرو بسیار تندرو هستند و ساعتی 35-45 کیلو متر طی طریق می کنند .این تیپ شتران بیشتر در استانهای هرمزان ، کرمان ، بوشهر و جنوب استان هرمزگان پراکنده شده اند .شترهای بندری سبک وزن (نر بالغ حدود 600 و ماده بالغ حدود 400 کیلوگرم ) با بدن کشیده و پاهای بلند و استخوانهای آنها در عین قوی بودن چندان ضخیم نمی باشد

4_ شتر کلکوئی
منطقه اصلی محل زیست این شتر استان فارس بوده است ، و در حدود دویست سال پیش با ایل کلکوئی از فارس به اطراف قم برده شد و هنوز در اطراف قم و تهران موجود اند از این شتران قبلا جهت بارکشی و سواره در ارتش استفاده می شد و هنگی بنام شتران جماز وجود داشت که در حقیقت بخش سواری نظام ارتش را تشکیل می داد

 

نژادشتر

خلقت شتر

قال تعالى : (أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ {17} وَإِلَى السَّمَاء كَيْفَ رُفِعَتْ {18} وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ {19} وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ {20} فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ{21} لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ {22}[ الغاشية ].

آيا آنان به شتر نمى‏نگرند كه چگونه آفريده شده است؟! وبه آسمان نگاه نمي كنند كه چگونه بر افراشته شده است؟! وبه كوهها نمى نگرند كه چگونه نصب وپا برجاى شده اند؟!
وبه زمين نگرند كه چگونه پهن وگسترانيده شده است؟! تو پند بده ويا دآورى كن چرا كه تو تنها پند دهنده وياد آورى كننده اى وبس ، تو بر آنان چيره ومسلّط نيستى.
خانواده شتر يكي از كوچكترين خانواده ها در ميان جانوران مي باشد. بجزشتر دوكوهانه ویک كوهانه چهار نوع ديگر از اين خانواده وجود دارد .خلقت شتر يك شكل عجيب كه داراى سر واسرار مى باشد

 نگاه اجمالی

کمتر جانوری چون شتر می تواند ادعا کند که این چنین اثر تعیین کننده ای در تاریخ بشر داشته است، و اغراق نیست اگر ادعا شود که زندگی بدون وجود او برای انسانهایی که در منطقه بزرگی از جهان یعنی بیایان زندگی می کردند، ناممکن بوده است. و احتمالا تمدن هرگز در آفریقای شمالی و آسیای صغیر گسترش نمی یافت.
خانواده شترها شامل دو گونه از شترهای کوهاندار که در آفریقا و آسیا به چشم می خورند و همچنین شترهای بی کوهان آمریکا می شود. شترهای کوهاندار دارای قدرت مافوق تصوری در زمینه مقاومت در مقابل شرایط سخت کویری ، بدون نوشیدن آب برای مدت طولانی هستند. آنها که از بوته های خار کویر تغذیه می کنند، می توانند بدون آب در سفرهای طولانی کویری زنده بمانند. کوهان این شترها سلولهای چربی را انبار کرده و در زمان نبودن غذا از آن به عنوان منبع انرژی استفاده می کند.
پاهای پهن شتر کوهاندار از فرو رفتن این حیوان در ماسه های نرم جلوگیری می کند. ساختمان بدن شتر چمن خوار بی کوهان ٬ فامیل کوچک شتر ، برای زندگی در زمینهای پر از سنگ ، در ارتفاعات بالا تطبیق دارد.
شتر بیشتر از هفت هزار سال پیش اهلی گردید و از دو هزار سال پیش تاکنون هیچ گونه شتر یک کوهانه وحشی در دنیا دیده نشده است. شتر دو کوهانه تا پیش از 5000 سال پیش اهلی نشده بود و هنوز نوع وحشی آن در صحرای گبی در مغولستان وجود دارد ولی شتر دو کوهانه مانند شتر یک کوهانه در توسعه تمدن در مناطق بیابانی موثر بوده است .

 

گـوشـهـا : گـوشـهـای آن کـوچکـ و پـوشـيـده از مـوهـای پـرپـشـت و بهم چسبيده است، که باعث می شود شن و ماسه داخل گوش آن نروند.

سوراخ بينی: پـوسـته مـخاطی سوراخ بينی آن سطح خيلی پهنی دارند که راه نفوذ برای شن و ماسه به داخل بينی باقی نمی گذارند، ولی نم و رطوبت لازمه هـوای تـنـفـس را از هـوا میمکند و جذب می کنند.

پلك چشم:مژه های آن خيلی پرپشت و کيپ همديگر هستند که باعث می شود شن و ماسه و سـنگـريـزه هـای اطـراف به درون چشم وی نـفـوذ نکنند.

پاهاى شتر:پاهاى شتر طبعيتا دراز بوده واز تناسق خوبى برخوردا مى باشد كه باعث بلند نگاه داشتن جسمش مى باشد تا كه از غبار وآلودگى زمين در امان بماند .

كف پاى شتر:کف پهن پای آن با يک قشر شاخه ای مجهز شده که باعث می شـود پای آن در شن و مـاسـه فـرو نرود. وپارا در مـقـابل ماسـه هـای تيز و گرم نيز محافـظـت می کند

 

 

معده:روده آن سلولهای جذب آب دارد. اين سـلـولـهـا قـسـمـت زيـادی از آب مـصـرف شـده مـوجود در غذای روده را جذب می کنند و برای بدن نگه می دارند
درازى گردن آن :خداوند در قران كريم به شتر اهميت زياد داده است بخاطر اينكه، در نزد عربها اين يك حيوان خيلى محبوب بود ، شتر كه گردن دراز دارد تاكه بتواند   گياهان دشت وصحرا که خشک و خاردار هستند را بخورد،

تکـيه گاهـهای وی در حالت نشستن (يعنی زانوها، آرنجها، وسينه) از قـشـر کلفـتِ پوستِ مرده تشکـيل شده است.
اين قـشـر گرما را خنثی می کند و باعث می شود بدن آن زخم نشود مقاومت آن در مقابل حرارت درجه حرارت بدن وی می تواند خـيـلـی تغـيـيـر کـند ضمن اينکه از پستانداران است.
حرارت بدن وی بين 34 تا 41 درجه در تغيير است. وقتی دما بالا برود دمای بدن وی نيز بالا می رود، اين امر باعـث می شـودکـه تـا دمـای مـشـخصی در مصرف آب خود صرفه جوئی کند. داخـل دهـان آن از پوست سفـت و سخـت پـوشـيـده شـده کـه باعـث می شود بتواند گياهان دشت و صحرا که خشک و خاردار هستند را بخورد
و زخمی نشود کوهان آن محل ذخيره انرژی است. ضمن اينکه چربی آن قشری برای مقابله با گرما نيز هست و نيازی به عرق کردن برای خنک کردن خود نداشته باشد

 

 

سطح کمر آن باريک است. که باعث می شود تابش گرم و سوزان نيم روزی خورشيد، فقط به قسمت کمی از بدن وی بطور مـؤثر بـتابـد.
و در شرايط تابش قبل از نيم روز يا بعد از آن که خورشيد مايل می تابد، اگـر مـجـبـور باشد در آفـتـاب باشـد، رو به خـورشيد و يا پـشـت به خـورشيد زمين گير میشود.که اين نيز بنوبه خود باعث می شود تابش مؤثر خـورشيد فقط سوزان را خـنـثی می کند. به اين ترتيب شتر می تواند گرمائی که خيلی از حيوانات ديگر را می کشد تحمل کند.
کليه های وی قسمت زيادی از آبهای مصرف شده را دوباره پس می گيرند، (به اين خاطر ادرار آن غليظ ومحكم است).
پوست پـشـمی آن باريک و نرم است. هم گرما را خنثی می کند و هم بدن را خنک می کند.
ازاین لحاظ در بسيارى از كشورها پشم شتر با قيمت عالى به فروش مى رسد، كه از آن خيمه ويا فرشهایى  مى سازند.

شکم وی خيلی بزرگ است. می تواند تا 200ليتر آب بنوشد.علاوه پاهاى شتر طبعيتا دراز بوده واز تناسق خيلى محكم برخوردا مى باشد

 

(أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ) آيا آنان به شتر نمى‏نگرند كه چگونه آفريده شده است؟! خلقت شتر يك نوع معجزه اى بوده كه خداوندمتعال بنا بر عظمت خويش آفريده است تاكه منكرين حق رجوع از ضلالت شان برگردند.
سفينه صحراء
شترداری به درازای تاريخ زندگی عربها در شنزارهای گرم و خشک جزيره عربستان و صحراهای شمال و شرق آفريقاست .
آنها در مسير تاريخ از گوشت شترها خورده اند، از پشم و پوست آنها استفاده کرده اند و در جنگ ها و در مسير راهها به راندن شترها پرداخته اند.
مسابقه شتر رانى که از سرگرمی های جذاب ثروتمندان و اميرزادگان عرب است همه ساله پر رونق تر از پيش در چند کشور عربی برگزار می شود.
پس از اينکه اين مسابقات به دليل استفاده از خردسالان برای شتر دوانی مورد انتقاد جامعه جهانی قرار گرفت، دست اندرکاران مسابقات شتر دوانی، از روبات بجای سوارکار استفاده کردند.

نژاد هلیشتان

ملکه شیر جهان:
هلیشتاین:
•هلیشتاین فریزین اسم رسمی نژاد است
•وزن مطلوب گاوهای هلیشتاین نر و ماده بالغ به ترتیب 1000 و 680 کیلو گرم می باشد.
•گاوهای هلیشتاین به بیشترین تو لید کننده شیر با کمترین درصد چربی شهرت یافته اند
•گوساله های این نژاد در میان سایر نژادهای شیری در هنگام تولد بالاترین وزن را دارندواین ویژگی همراه با رنگ سفید چربی بدن ، آنها را برای تولید گوشت سفید گوساله مناسب می سازددر اروپا معمولا فریزین به گاوی که اجداد اروپایی دارند و هلیشتاین به گاوهای که اجداد آنها از امریکای شمالی است اطلاق می شود.
•در این نژاد منگوله دم قسمت بالای سم وهمچنین خط زیر شکم وپیشانی سفید رنگ اسگاوهای نزاد هلیشتان اکنون نزدیک 40سال است که از کشورهای گوناگون اروپایی وکاناداوآمریکاواردایران شده است.وکمابیش بومی این سرزمین شده است.
گاوهای هلیشتان ایرانی در حمایت برنامه های اصلاح نژادی وخدمات دام پزشکی مناسب توان شیردهی آن ها با گذشت زمان افزایش یافته و میزان شیرتولیدی پایه در آن ها به طورمیانگین6000 کیلوگرم دریک دوره شیردهی356 روزه باچربی3/2تا3/8درصدمیباشد.  ویژگی گاوهلیشتان_فریژن:
گاوهای فریژن درسراسرجهان دیده شده ودرسه واریته بخش بندی میشوند:
1:فریژن هلندی که درسرزمین اصلی این نژاد به وجود آمده است.
2:هلیشتان فریژن که در آمریکای شمالی پدیدارشد.
3:فریزن انگلیسی که از دیدگاه شکل و میانه مانند دو واریته دیگراست.که خاستگاه این نژاد به درستی معلوم نیست .اماگفته می شود که اجداد نخستین آن در هلند اهلی شده است.
گاوسیاه وسفیدکه با نام هلیشتان درایران نامیده می شوند دردودسته کاملا جداجای می گیرند.که گاوهای سیاه وسغیدفریژن خاستگاه ابتدایی گاوهلیشتان است.که این گاوها ازیک گستره ی مرزی میان آلمان وهلندسرچشمه گرفته وباتوجه به مهاجرت اروپاییان به آمریکای شمالی شماری ازاین حیوانات به آن کشورهامنتقل گردیدوبا توجه به مراتع متراکم وگسترده آرام آرام در راستای افزایش وزن وحجم تولیدآن ها 

 

انتخاب هایی انجام شدکه برآیندآن گاوسیاه وسفیدی است که نسبت به گاو فریزن ابتدایی دارای اندامی بزرگتر(100کیلوگرم وزن بالغ بیشتر)ومیزان تولیدشیربالاتری دارد.

بنابراین گاوهای فریژن دارای ریشه اروپایی وگاوهای هلیشتان دارای ریشه آمریکایی است.(منبع:آشنایی با دامپروری ایران:رضاسلیمی_حامداسدی)